
آلیس در سرزمین عجایب
یک فیلم خوش ساخت و عجیب و غریب دیگر از #استیون_سودربرگ که علیرغم تحسین بسیاری از منتقدین و کارشناسان #سینما اما بازهم به طور حیرت انگیزی از لیست همه انجمن های نقد فیلم آمریکا و اروپا و آسیا و اقیانوسیه! و آکادمی ها و اتحادیه های هنری و مراسم مختلف #فصل_جوایز 2021 دور ماند!! مثل فیلم "#رختشویخانه" سال قبل و مثل فیلم های Unsane و "پشت چلچراغ" و "#شیوع" و "عارضه جانبی" و "#چه" و "آلمانی خوب" و "#سولاریس" و ...
می توان گفت استیون سودربرگ پس از آنکه درمراسم #اسکار سال 2000، نامزد دریافت دو جایزه کارگردانی برای هر دو فیلم آن سالش یعنی "#ارین_براکوویچ" و "#ترافیک" شد و اسکار را برای "ترافیک" دریافت نمود، دیگر گویی مورد غضب آکادمی علوم و هنرهای سینمایی آمریکا قرار گرفت.آنچه تقریبا در تمامی حلقات پیرامونی اسکار هم برایش اتفاق افتاد یعنی همین انجمن های نقد فیلم و اتحادیه های هنری و مراسم مختلف اهدای جوایز که امسال هم مثل سالهای گذشته نسبت به سودربرگ و فیلمش بی اعتنایی کردند.
امسال هم سودربرگ ابتکاری دیگر در اثر جدیدش زده که شاید ماجرایش به اندازه خود داستان فیلم "#بگذار_همه_حرف_بزنند" جالب باشد. داستانی نوشته "دبورا آیزنبرگ"، نویسنده داستان های کوتاه و برنده جایزه "پن/فالکنر"، که اینک گویا روایت خود را بازگفته است.
آلیس هیوز (#مریل_استریپ) نویسنده ای قدیمی که برنده جایزه #پولیتزر شده، اینک برای دریافت جایزه دیگر طی یک سفر دریایی از #نیویورک عازم #انگلیس است. در این سفر به خواست او، دو تن از دوستان قدیمی اش به نام های سوزان (دایان ویست) و روبرتا (#کندیس_برگن) و همچنین برادرزاده اش تایلر (لوکاس هجز) همراهی اش می کنند.
در واقع این سفر دریایی گرانقیمت با کشتی لاکچری و اقیانوس پیمای عظیم "ملکه مری" ، یک رشوه یا جایزه ای هم از سوی ناشر آثار آلیس محسوب می شود که برای نوشتن ادامه یکی از کتاب هایش، به او داده می شود و به همین جهت نماینده خود به نام کارن (جما چان) را هم پنهانی با کشتی همراه کرده تا از نوشتن ادامه رمان مورد نظرش مطمئن شود.
در طول سفر بسیاری از رازهای این مسافران و همسفران دیگرشان برملا می شود، از جمله خودشیفتگی های #آلیس و حس روشنفکری و نگاه تحقیرگرایانه نسبت به دیگران که همین نگاه باعث سوء استفاده وی از سرگذشت خصوصی و شخصی نزدیکترین دوستش یعنی روبرتا برای موفق ترین رمانش شده است.
آنچه که به انتقاجویی روبرتا حتی پس از واقعه تکان دهنده انتهای فیلم نیز می انجامد تا حد دزدی خاطرات آلیس و تلاش برای فروش آنها به هر قیمتی!
او حتی نسبت به برخی همتایان خود نیز نگاهی از برج عاج دارد مثلا به "کلوین کرنتز"، نویسنده رمان های عامه پسند که از نظر آلیس، کم ارزش و سطحی بوده اما طرفه آنکه کتاب های او بسیارپرتعدادتر و پرتیراژتر و معروف تر هستند. فی المثل در کتابخانه کشتی، 3 کتاب از آلیس موجود است اما چندین قفسه را کتاب های "کلوین کرنتز" اشغال کرده! اما علیرغم این نگاه نخوت آمیز، وقتی در جلسه سخنرانی آلیس، سوال و حرف های بسیار پرمغز از کرنتز می شنود، شاید همچنان از برج عاج خود پایین نیاید ولی غرورش شکسته می شود.
فیلم "بگذار همه حرف بزنند" اگرچه اثر پرگویی به نظر می رسد اما سرشار از لحظات جزیی و دقیق تصویری است که به نحو هوشمندانه ای با تجربه گرایی سودربرگ درهم آمیخته است. سفر با کروز "مری کویین 2 " در طول خود همان مفهوم مورد نظر عموم را دارد که انگار همراهانش را با تجربه تر می کند. اما در فیلم سودربرگ، این تجربه بیشتر شامل حال تایلر یعنی برادرزاده آلیس می شود و بقیه در این سفر تجربه خود را به گونه ای با بیرون ریزی خویش و تکه و پاره کردن خود، به انجام می رسانند تا به آن نقطه پایانی تکان دهنده برسند؛ از کارن گرفته که نسبت به عدم ازدواج و سر و سامان گرفتن خانوادگی اش تا این سن احساس غبن می کند تا روبرتا که زندگیش را به عنوان کارگری دون پایه بر فنا رفته می بیند و به دنبال شکار مردان پولدار است تا سوزان که ماجراهای تلخ زندگیش، او را به سمت و سوی دیگر کشانده و تا خود آلیس که هجوم گذشته اش همچون کابوس، دیگر از او حتی توانایی هرگونه نوشتن را گرفته و همچنان در حسرت آن است که مانند یک نویسنده گمنام قرن نوزدهمی به نام "بلودین پوگ"، حداقل رمانی به نام "قلمرو جغدها" می داشت که همه احساسش را به نسل های بعد منتقل می کرد.
اما این سرزمین عجایب نویسنده ها را تجربه ساختاری سودربرگ کامل تر کرده است. او برای اولین بار فیلمنامه ای در دست نداشته، خلاصه رمان "دبورا آیزنبرگ" را در اختیار بازیگران توانایی مانند مریل استریپ اسکاری و کندیس برگن فیلم های به یادماندنی دهه هفتاد و دایان ویست گذاشته و گفتن دیالوگ ها و جملات و احساسات را برعهده خودشان قرار داده است. البته خود آیزنبرگ هم در کنار کار قرار داشته و در هر مرحله و هر لحظه به بازیگران در درک شخصیت ها و کاراکترها کمک می کرده. کل فیلمبرداری در طول دو هفته و به جز یکی دو صحنه اول و آخر در نیویورک و انگلیس، در همان کشتی کروز "ملکه مری" انجام گرفته با یک دوربین جدید و بدون وسایل اضافی صدا و نورپردازی و تراولینگ و ریل و استیدی کم و کرین و پروجیپ و ...
دایان ویست می گوید خود سودربرگ بر روی یک ویلچر می نشست و می چرخید و با دوربین عجیب و غریبش، فیلمبرداری می کرد. البته سودربرگ تقریبا در اغلب آثارش با نام "پیتر اندروز" فیلمبردار و با عنوان "مری آن برنارد" تدوین گر فیلم هایش هم بوده است. او فیلم قبلی اش یعنی Unsane را هم با یک دستگاه موبایل آیفون فیلمبرداری کرد.
فیلم "بگذار همه حرف بزنند" گویا هزینه چندانی هم نداشته، مریل استریپ گفته فقط بیست و پنج سنت هزینه فیلم بوده! البته تا جایی که می داند، چون او فقط بیست و پنج سنت دستمزد گرفته!!
به هر حال تازه ترین فیلم استیون سودربرگ مثل فیلم اولش یعنی "جنسیت و دروغ و نوار ویدئو" که او را در بیست و شش سالگی صاحب نخل طلای کن نمود، جسارت آمیز به نظر می رسد، دنیای نویسنده های روشنفکر و پرتبختر را به هم می ریزد، دنیای زنان مطلقه و مجرد را ویرانه نشان می دهد (یعنی همه تلاش ایدئولوژی آمریکایی برای ترویج فمینیسم را به سخره می گیرد) و ناشران کتاب را کاسبکار و حریص به تصویر می کشد، مانند وقتی که در پروژه عظیم دو فیلمه "چه" به اسطوره انقلابی آمریکای لاتین یعنی ارنستو چه گورا پرداخت و مثل وقتی که در "پشت چلچراغ"، همجنس گرایی را از طریق روایت زندگی واقعی موزیسین معروف "لیبرنس" به چالش کشید و آن را در قالب نوعی زندگی حیوانی که "لیبرنس" را به پایان تراژیک و فاجعه باری کشاند، نمایش داد یا مثل زمانی که در فیلم Unsane سیستم درمانی آمریکا را زیر ضربه نمایش تکان دهنده و مخوف برد.