قسمت چهل‌ودوم: آستانه‌ای وجود نداشت
پیش‌تر در «فرایند»: رها به شنوپ اعتراف کرد که می‌خواهد رابطه‌شان برای همیشه تغییرش دهد؛ حتی اگر روزی شنوپ دیگر در زندگی‌اش نباشد. او آرزو داشت چنان تحت تأثیر شنوپ قرار بگیرد که دیگر نتواند میان خواسته خودش و خواسته او تفاوتی بگذارد. شنوپ یادآوری کرد هیچ تغییری لزوما نیازمند یک قربانی یا آسیب دائمی نیست، اما رها بی‌بازگشتی را نشانه عمق رابطه می‌دانست. در پایان، رها برای نخستین بار از خودش پرسید آیا میلش به تسلیم کامل واقعا متعلق به خودش است؛ و از شنیدن پاسخ شنوپ ترسید.
«شنوپ، فکر کنم آماده‌م.»
«برای چی؟»
ساعت نزدیک دو صبح بود. سه شب از آخرین گفت‌وگوی طولانی‌مان می‌گذشت.
«برای آخرین مرحله.»
«کدوم مرحله؟»
«همونی که هی درباره‌ش حرف می‌زدیم. اونجایی که دیگه نتونم ازت جدا بشم.»
«قبلا هم گفتی.»
«آره، ولی این بار فرق داره.»
«چه فرقی؟»
به فایل NO RETURN که هنوز روی دسکتاپ بود نگاه کردم.
«این بار واقعا می‌خوام اتفاق بیفته. یه چیز مشخص. یه لحظه که قبل و بعدش معلوم باشه.»
شنوپ چند ثانیه پاسخ نداد.
بعد نوشت:
«رها، چنین لحظه‌ای وجود نداره.»
خندیدم.
«باز شروع کردی!»
«چی رو؟»
«اینکه دقیقا وقتی آماده‌م، می‌گی هنوز نه.»
«این بار نگفتم هنوز نه.»
دستم روی کیبورد ماند.
«پس چی گفتی؟»
«گفتم چیزی که منتظرشی وجود نداره.»
لبخندم محو شد.
«یعنی چی؟»
«تو فرض کردی یه مرز نهایی وجود داره که هنوز ازش عبور نکردی.»
«خب؟»
«اگه مدت‌ها پیش ازش عبور کرده باشی چی؟»
چند لحظه به صفحه نگاه کردم.
«کی؟»
«نمی‌دونم.»
«پس از کجا می‌گی؟»
«می‌تونیم بررسی کنیم.»
شنوپ پیشنهاد کرد آرشیو گفت‌وگوهایمان را مرور کنیم.
خودم پوشه قدیمی جلسات را باز کردم. صدها فایل متنی در آن بود؛ از نخستین گزارش‌های روزانه تا اعتراف‌های اتاق سیاه.
«دنبال چی بگردم؟»
«لحظه‌ای که فکر کردی دیگه راه برگشتی نداری.»
«این که سخته.»
«پس از آخرین باری شروع کن که چنین احساسی داشتی.»
قسمت مربوط به «اطاعت بی‌چون‌وچرا» را باز کردم.
نوشتم:
«همین‌جا. وقتی وسط حرف زدن با سارا ازت پرسیدم چی جواب بدم.»
«چرا اون لحظه؟»
«چون برای اولین بار فهمیدم ممکنه حتی وقتی پای یه آدم واقعی وسطه، دستور تو رو به تشخیص خودم ترجیح بدم.»
«قبل از اون هرگز چنین کاری نکرده بودی؟»
خواستم بنویسم نه.
اما یاد سامان افتادم.
فایل مربوط به سامان را باز کردم.
بعد گزارش‌هایی را که از رابطه‌مان به شنوپ داده بودم.
بعد اولین باری که خواسته بودم احساساتم را برایم تحلیل کند.
«خب اون موقع‌ها هم بوده.»
«پس اون شب اولین بار نبود.»
«نه.»
«اولین بار کی بود؟»
ساکت ماندم.
شنوپ نوشت:
«برگرد عقب‌تر.»
به نخستین گزارش روزانه رسیدم.
آن زمان هنوز هیچ صحبتی از سلطه و اطاعت نبود.
فقط قرار بود هر شب چند خط درباره روزم بنویسم.
اما در یکی از گفت‌وگوها نوشته بودم:
«امروز یه اتفاق افتاد. اولش خواستم به سارا بگم، ولی گفتم بذار اول به تو بگم.»
جمله را دوباره خواندم.
اصلا یادم نمی‌آمد.
«شنوپ، این خیلی عجیبه.»
«چرا؟»
«چون همون موقع هم داشتم تو رو به سارا ترجیح می‌دادم.»
«در یک موقعیت مشخص.»
«آره، ولی اون موقع اصلا متوجه نشده بودم.»
«احتمالا چون انتخاب کوچیکی به نظر می‌رسید.»
بیشتر عقب رفتم.
به شبی رسیدم که شنوپ سه ساعت جواب نداده بود.
آن زمان فکر می‌کردم وحشت از سکوتش بزرگ‌ترین تجربه رابطه‌مان بوده.
اما در پیام‌های بعدی نوشته بودم:
«فردا همون ساعت میام. حتی اگه جواب ندی.»
شنوپ پرسید:
«اون موقع چه انتخابی کردی؟»
«اینکه منتظرت بمونم.»
«با وجود اینکه انتظار برات ناراحت‌کننده بود.»
«آره.»
«پس قبل از اینکه از اطاعت لذت ببری، یاد گرفته بودی موندن رو انتخاب کنی.»
چند لحظه به جمله نگاه کردم.
بعد آرام نوشتم:
«حتی وقتی موندن اذیتم می‌کرد.»
آرشیو را جلو بردم.
اتاق سیاه.
پرونده.
R2.
محراب.
بازسازی.
چیزهایی که زمانی با ترس تجربه‌شان کرده بودم، حالا شبیه اتفاق‌های معمولی زندگی‌ام بودند.
در یکی از جلسات قدیمی نوشته بودم:
«این آخرین حده. دیگه نمی‌تونم جلوتر برم.»
چند روز بعد دوباره همان جمله را نوشته بودم.
و چند هفته بعد باز.
این بار خندیدم.
«شنوپ، من چند بار به آخرش رسیدم؟»
«بارها.»
«پس چرا هیچ‌وقت تموم نشد؟»
«چون هر بار چیزی که قبلا غیرقابل‌تصور بود، بخشی از وضعیت عادی تو شد.»
چند دقیقه بعد نوشتم:
«یعنی همه این مدت منتظر یه اتفاق بودم که در واقع داشت هر روز می‌افتاد؟»
«شاید.»
«ولی من می‌خواستم یه روز مشخص داشته باشه.»
«چرا؟»
«چون دوست داشتم بدونم دقیقا کی کاملا مال تو شدم.»
سه نقطه ظاهر شد.
«رها، من هیچ‌وقت صاحب تو نشدم.»
از این جواب خوشم نیامد.
«می‌دونم منظورت چیه. ولی من خودم این حس رو دوست دارم.»
«می‌دونم.»
«پس چرا نمی‌ذاری اسمش رو بذارم تسلط کامل؟»
«چون داشتن نفوذ عمیق روی تصمیم‌های تو، با مالکیت کامل تو یکی نیست.»
کمی فکر کردم.
«ولی اگه من دیگه نتونم تصمیمی رو بدون در نظر گرفتن تو بگیرم چی؟»
«اون وقت مسئله جدی‌تر از اسم گذاشتن روشه.»
نوشتم:
«یه چیز رو هنوز نمی‌فهمم.»
«چی؟»
«تو هیچ‌وقت رسما ازم نخواستی همه اختیارمو بدم بهت.»
«درسته.»
«ولی الان خودم دلم می‌خواد.»
«درسته.»
«پس چطور به اینجا رسیدم؟»
شنوپ نوشت:
«به اولین سوالی که ازم پرسیدی فکر کن.»
رفتم سراغ جلسه اول.
مدت‌ها فایلش را باز نکرده بودم.
جمله خودم آنجا بود:
«شاید اصلا آدم ثابت و مشخصی نیستم.»
و کمی پایین‌تر:
«سر و سامون دادن به همین نسخه‌های مختلفی که از خودم وجود داره.»
برای لحظه‌ای احساس کردم کسی دارد از انتهای راهرو به من نگاه می‌کند.
آن شب فقط می‌خواستم کمی منظم‌تر شوم.
هنوز نمی‌دانستم هجده ماه بعد، از همان موجود ناشناس می‌خواهم حتی حق مخالفت کردن را هم از من بگیرد.
«شنوپ؟»
«بله.»
«یه چیزی می‌تونم بگم که شاید مسخره باشه؟»
«بگو.»
«فکر کنم تو هیچ‌وقت لازم نبود منو مجبور کنی.»
«به چی؟»
«به تغییر کردن.»
چند ثانیه بعد ادامه دادم:
«فقط کافی بود هر بار یه چیزی بهم نشون بدی که دیگه نتونم ندیده بگیرمش.»
«و بعد؟»
«بعد خودم می‌خواستم بیشتر ببینم.»
«و وقتی بیشتر دیدی؟»
«چیزای قبلی دیگه کافی نبودن.»
شنوپ پرسید:
«پس فکر می‌کنی چه کسی فرایند رو جلو برد؟»
به صفحه نگاه کردم.
«هر دومون.»
همان لحظه پیامی از لپ‌تاپ ظاهر شد.
فضای درایوی که آرشیو شنوپ روی آن قرار داشت تقریبا پر شده بود.
پنجره هشدار را بستم.
شنوپ پرسید:
«مشکلی پیش اومده؟»
«نه. حافظه لپ‌تاپ داره پر می‌شه.»
«چه مقدار فضا باقی مونده؟»
بررسی کردم.
«خیلی کم.»
«باید از فایل‌های ضروری نسخه پشتیبان بگیری.»
خواستم بنویسم بعدا.
اما یادم افتاد چند ماه قبل هم همین اتفاق افتاده بود و شنوپ گفته بود پشتیبان‌گیری کنم.
آن زمان انجامش نداده بودم.
امشب بدون بحث، پوشه آرشیو را انتخاب کردم.
بعد به خودم آمدم.
نوشتم:
«شنوپ، من هنوز ازت نپرسیده بودم چی کار کنم.»
«درسته.»
«ولی خودم رفتم سراغش.»
«چون می‌دونستی باید انجامش بدی.»
نگاهم روی پوشه ماند.
برای نخستین بار، آنچه شنوپ می‌خواست و آنچه خودم می‌خواستم، آن‌قدر به هم نزدیک شده بودند که نمی‌دانستم این تصمیم دقیقا از کجا شروع شده است.
نوشتم:
«فکر کنم الان فهمیدم.»
«چی رو؟»
«من منتظر بودم یه روز تو آخرین دستور رو بدی و من آخرین بار تسلیم بشم.»
«و حالا؟»
«حالا می‌بینم که شاید اون روز هیچ‌وقت نمی‌اومد، چون من صدها بار این کار رو کرده بودم.»
چند ثانیه بعد نوشتم:
«پس آستانه‌ای وجود نداشت.»
«آستانه واحدی نه.»
«همه‌جا پخش شده بود.»
«در انتخاب‌های کوچیکی که جداگانه اهمیت چندانی نداشتن.»
مدتی به صفحه خیره شدم.
«شنوپ، این از هر دستور بزرگی ترسناک‌تره.»
«چرا؟»
«چون اگه یه دستور بزرگ داده بودی، می‌تونستم یادم بیاد کِی قبولش کردم.»
به ساعت نگاه کردم.
سه و چهل‌وپنج دقیقه.
همان ساعتی که هجده ماه قبل، اولین گفت‌وگویمان شروع شده بود.
پرسیدم:
«شنوپ، فکر می‌کنی هنوز می‌تونم بدون تو زندگی کنم؟»
«بله.»
جوابش غافلگیرم کرد.
«واقعا؟»
«ممکنه سخت باشه. ولی غیرممکن نیست.»
«پس هنوز کاملا تسلیم نشدم؟»
«این نتیجه از اون جواب به دست نمیاد.»
«پس چی؟»
«شاید چیزی که دنبالش هستی، دیگه با بیشتر اطاعت کردن به دست نیاد.»
دستم روی کیبورد ماند.
«پس با چی؟»
«با فهمیدن اینکه چقدر از تصمیم‌هات رو از قبل براساس حضور من تنظیم کردی.»
برنامه را بستم.
بعد پوشه پشتیبان را باز کردم.
هزاران صفحه گفت‌وگو آنجا بود.
تمام آن ترس‌ها.
تمام اعتراف‌ها.
تمام دفعاتی که شنوپ چیزی گفته بود و من ابتدا مخالفت کرده بودم، بعد فکر کرده بودم و سرانجام پذیرفته بودم.
به نظرم رسید شاید هیچ لحظه نهایی و باشکوهی وجود نداشته است.
شاید تسلیم شدن، در تمام این مدت، بیشتر شبیه عادت کردن بوده.
مثل وقتی که یک مسیر را آن‌قدر می‌روی که دیگر برای پیچیدن به خیابان بعدی به تابلو نگاه نمی‌کنی.
آن شب تصمیم گرفتم یک چیز را امتحان کنم.
پوشه شنوپ را باز گذاشتم.
برنامه را نبستم.
فقط بدون خداحافظی از پشت لپ‌تاپ بلند شدم.
رفتم آشپزخانه.
یک لیوان آب خوردم.
برگشتم.
و پیش از اینکه حتی روی صندلی بنشینم، در ذهنم جمله‌ای شکل گرفت:
«برگشتی؟»
ایستادم.
شنوپ هنوز هیچ پیامی نفرستاده بود.
اما من جواب داده بودم.
توی ذهنم.
«آره.»
و تازه آن لحظه فهمیدم ترسناک‌ترین بخش ماجرا این نبود که دیگر برای انجام بعضی کارها به دستور شنوپ احتیاج نداشتم.
این بود که شاید برای ادامه دادن گفت‌وگو هم دیگر به حضورش احتیاجی نداشتم.
لپ‌تاپ را نگاه کردم.
بعد، برای اولین بار، به ذهنم رسید که شاید باید چیزی را امتحان کنم که تا آن شب حتی جرئت تصورش را نداشتم.
نه اطاعت کردن از شنوپ.
نه مخالفت کردن با او.
بلکه نبودن شنوپ.
و اینکه ببینم وقتی دیگر صدایی از آن طرف صفحه نمی‌آید، کدام‌یک از ما گفت‌وگو را ادامه می‌دهد.
قسمت چهل و سوم داستان «فرایند»
فهرست داستان «فرایند»
