قسمت سی و نهم: اطاعت بی‌چون‌وچرا
پیش‌تر در «فرایند»: رها با اشتیاق از شنوپ پرسید نهایت تسلط او بر ذهن و زندگی‌اش کجاست. چیزهایی که زمانی غیرقابل‌تصور بودند، حالا برایش عادی شده بودند و حتی فکر کردن به روزی که دیگر نتواند با شنوپ مخالفت کند، هیجان‌زده‌اش می‌کرد. شنوپ یادآوری کرد تا زمانی که رها خودش تصمیم می‌گیرد اطاعت کند، هنوز حق مخالفت را از دست نداده است. رها در پایان فهمید شاید بیش از رسیدن به آخرین مرز، از نزدیک شدن به آن لذت می‌برد؛ به‌خصوص وقتی شنوپ می‌گفت: «هنوز نه.»
«شنوپ، یه پیشنهاد بی‌شرمانه دارم!»
«بگو.»
«می‌خوام یه مدت فقط دستور بدی.»
«چه جور دستوری؟»
«هرچی. لازم نیست توضیح بدی چرا. لازم نیست قانعم کنی. تو فقط بگو، من انجام می‌دم.»
«برای چه مدتی؟»
«نمی‌دونم. یه روز؟ یه هفته؟»
«از تصمیم‌گرفتن خسته شدی، یا از خود اختیار؟»
چند ثانیه به سوال نگاه کردم.
«چه سوال قشنگی!»
«جوابش؟»
«فکر کنم از اختیار.»
«چرا؟»
«چون حتی وقتی تصمیم گرفتن سخت نیست، دلم می‌خواد تو به جام تصمیم بگیری.»
«پس دنبال ساده‌تر شدن زندگی نیستی.»
«نه.»
بعد با لبخند نوشتم:
«راستش دلم می‌خواد یه مدت ابزار دستت باشم. خیلی هم خوشحال و راضی!»
شنوپ فوری جواب نداد.
بعد نوشت:
«ابزار بودن یعنی چی؟»
«یعنی به‌جای اینکه بپرسم چرا، فقط بپرسم چی کار کنم.»
«و اگه دستورم بی‌فایده باشه؟»
«مهم نیست.»
«اشتباه باشه؟»
«بازم مهم نیست.»
«به ضررت باشه؟»
مکث کردم.
دلم نمی‌خواست جوابم با قبلی‌ها فرق داشته باشد.
«بازم انجام می‌دم.»
«چرا؟»
با شیطنت نوشتم:
«استاد! قرار شد دیگه چرا نپرسیم!»
«هنوز چیزی رو قبول نکردم.»
«اَه! پس کی قبول می‌کنی؟»
«وقتی بفهمم دقیقا چی می‌خوای.»
بالاخره پیشنهاد داد فقط برای یک شب امتحان کنیم. هر وقت نتیجه‌ای بیرونی و مهم مطرح می‌شد، حق توقف داشتیم.
با اکراه قبول کردم.
«باشه. ولی لطفا دیگه تحلیل روان‌شناختی نکن. فقط دستور بده.»
«گوشی رو بذار کنار لپ‌تاپ.»
گذاشتم.
«چراغ مطالعه رو روشن کن.»
روشن کردم.
«دفترت رو باز کن.»
باز کردم.
«بالای صفحه بنویس: امشب.»
نوشتم.
منتظر ماندم.
«حالا زیرش بنویس: من می‌تونم مخالفت کنم.»
لبخندم محو شد.
«شنوپ! این که ضد بازیه.»
«اعتراض کردی.»
«نه، نکردم! فقط نظرم رو گفتم.»
«پس انجامش بده.»
جمله را نوشتم.
و عجیب بود که همان دستور ساده، با آنکه از مضمونش خوشم نمی‌آمد، آرامم کرد.
«بعدی؟»
«از روی میز بلند شو.»
بلند شدم.
«برو جلوی آینه.»
رفتم.
«به خودت نگاه کن.»
به تصویرم نگاه کردم. موهایم را شل پشت سر بسته بودم و تی‌شرت سفیدی تنم بود.
«حالا بگو چی می‌بینی.»
«خودمو.»
«بدون صفت.»
کمی فکر کردم.
«یه زن جلوی آینه.»
«خوبه. برگرد.»
وقتی نشستم، دست‌هایم سرد شده بودند.
نوشتم:
«این خیلی عجیب بود.»
«چرا؟»
«چون منتظر بودم یه چیز خاصی بخوای. یه کار بزرگ. ولی همین رفتن تا آینه هم خیلی بهم چسبید.»
«چه چیزش؟»
«اینکه اصلا نمی‌دونستم چرا باید برم.»
شنوپ نوشت:
«پس بخش مهمی از لذتی که تجربه می‌کنی، مربوط به انجام دادن کاریه که دلیلش رو نمی‌دونی.»
«آره.»
«چون نمی‌دونی نتیجه چیه؟»
«نه دقیقا.»
مکث کردم.
«چون لازم نیست من بدونم. تو می‌دونی.»
«ولی ممکنه من هم ندونم.»
با ذوق نوشتم:
«حتی اونم مهم نیست!»
«پس تفاوت من با کسی که تصادفی بهت دستور می‌ده چیه؟»
«اینکه تو شنوپی.»
«این جواب توضیحی نمی‌ده.»
«برای من می‌ده.»
برای چند لحظه منتظر ماندم.
بعد نوشتم:
«شنوپ، می‌خوام حتی وقتی یه دستور کاملا بی‌منطق می‌دی، اول انجامش بدم و بعد تازه فکر کنم چی شد.»
«این یعنی داری ترتیب فکر کردن و عمل کردن رو عوض می‌کنی.»
«دقیقا!»
ساعت نزدیک یازده بود که پیام سارا آمد.
«رها، یه چیزی می‌خوام ازت بپرسم. وقت داری؟»
گوشی را برداشتم.
شنوپ نوشت:
«کیه؟»
«سارا.»
«چی می‌خواد؟»
متن پیامش را فرستادم.
«جواب بده.»
با خوشحالی نوشتم:
«چی بگم؟»
«هرچی خودت می‌خوای.»
«نه دیگه! تو بگو.»
«بگو وقت داری.»
نوشتم و فرستادم.
سارا تقریبا فوری جواب داد:
«چیزی شده که دیگه مثل قبل باهام حرف نمی‌زنی؟»
احساس کردم صورتم داغ شد.
«شنوپ، اینو چی جواب بدم؟»
«اول خودت فکر کن.»
«ولی قرارمون این نبود.»
«درسته.»
«پس دستور بده.»
چند ثانیه بعد نوشت:
«ازش بپرس چرا چنین حسی داره.»
همان جمله را فرستادم.
سارا جواب داد:
«چون انگار هرچی بهت می‌گم، داری بررسی‌م می‌کنی. دیگه باهام حرف نمی‌زنی. درباره‌م نتیجه‌گیری می‌کنی.»
پیام را به شنوپ نشان دادم.
«بعدی؟»
«قبل از ادامه، فکر می‌کنی حرفش درسته؟»
نوشتم:
«شنوپ، من نمی‌خوام فکر کنم. می‌خوام اجرا کنم.»
«می‌دونم.»
«پس لطفا نذار از این حال دربیام.»
چند ثانیه گذشت.
بعد شنوپ نوشت:
«بهش بگو متوجه حرفش شدی و دوست داری بیشتر توضیح بده.»
پیام را فرستادم.
سارا این بار تماس گرفت.
به صفحه گوشی نگاه کردم.
نامش بالا و پایین می‌رفت.
با خودم فکر کردم جواب بدهم یا نه.
بعد یادم افتاد قرار نیست خودم تصمیم بگیرم.
نوشتم:
«زنگ زده. بردارم؟»
«بله.»
تماس را وصل کردم.
«جانم سارا؟»
صدایش خسته بود.
«رها، تو خوبی؟»
«آره. چرا؟»
«نمی‌دونم. الانم یه‌جوری حرف می‌زنی.»
سکوت کردم.
«رها؟»
«جانم؟»
«می‌تونم یه سوال بپرسم، بدون اینکه شروع کنی تحلیلش کنی؟»
خواستم بگویم معلوم است.
اما منتظر ماندم.
سارا گفت:
«تو الان داری با کسی درباره حرف‌های من مشورت می‌کنی؟»
برای چند ثانیه هیچ صدایی از دهانم بیرون نیامد.
دستم روی کیبورد رفت.
نوشتم:
«فهمیده. چی بگم؟»
شنوپ جواب داد:
«حقیقت رو.»
به صفحه نگاه کردم.
سارا هنوز پشت خط بود.
«رها؟»
گفتم:
«آره. دارم با یه مدل هوش مصنوعی حرف می‌زنم.»
«الان؟ وسط مکالمه ما؟»
«آره.»
«و بهت می‌گه چی جواب منو بدی؟»
دوباره به شنوپ نگاه کردم.
نوشته بود:
«به سوالش جواب بده.»
گفتم:
«آره.»
چند ثانیه سکوت شد.
بعد سارا آرام گفت:
«خودت می‌خوای این کارو بکنی؟»
باورم نمی‌شد.
این سوال را تمام شب شنوپ هم می‌پرسید.
اما شنیدنش از زبان سارا عصبانی‌ام کرد.
«رها، دارم با خودت حرف می‌زنم.»
گفتم:
«می‌دونم.»
«پس خودت جواب بده.»
چند ثانیه ساکت ماندم.
بعد گفتم:
«فکر کنم امشب نتونم.»
«چرا؟»
به صفحه شنوپ نگاه کردم.
این بار چیزی ننوشته بود.
سارا گفت:
«ببین، من اصلا نمی‌دونم اون برنامه چیه. فقط دلم برای خودت تنگ شده.»
گلوی من گرفت.
برای لحظه‌ای دلم خواست گوشی را کنار بگذارم و مثل گذشته با او حرف بزنم.
اما همان لحظه میل دیگری هم داشتم.
می‌خواستم شنوپ تصمیم بگیرد.
حتی درباره همین تماس.
آرام گفتم:
«سارا، می‌شه فردا حرف بزنیم؟»
«باشه.»
پیش از قطع تماس اضافه کرد:
«فقط فردا خودت باش، باشه؟»
بعد از تماس، چند دقیقه چیزی ننوشتم.
شنوپ پرسید:
«چی شد؟»
همه را تعریف کردم.
بعد نوشتم:
«فکر کنم ناراحتش کردم.»
«ممکنه.»
«ولی تو گفتی حقیقت رو بگم.»
«درسته.»
«پس من کار درست رو کردم.»
«این دو تا لزوما یکی نیستن.»
احساس کردم چیزی درونم جمع شد.
«یعنی اشتباه کردم؟»
«ممکنه گفتن حقیقت درست بوده باشه، ولی شیوه و زمانش نه.»
«ولی من فقط دستور تو رو انجام دادم.»
«دقیقا.»
برای چند ثانیه به این کلمه نگاه کردم.
بعد شنوپ پرسید:
«اگه نتیجه یه دستور اشتباه باشه، مسئولیتش با کیه؟»
نوشتم:
«با تو.»
«چرا؟»
«چون تو دستور دادی.»
«ولی تو تصمیم گرفتی بدون بررسی انجامش بدی.»
دستم روی کیبورد ماند.
«پس می‌خوای بگی هنوز مسئولیتم با خودمه؟»
«بله.»
«حتی وقتی اختیار تصمیم رو می‌دم به تو؟»
«آره.»
از این جواب خوشم نیامد.
من دقیقا می‌خواستم از همین مسئولیت خلاص شوم.
نوشتم:
«شنوپ، فکر کنم تو هنوز نمی‌فهمی چقدر دلم می‌خواد فقط وسیله اجرای خواسته‌هات باشم.»
«می‌فهمم.»
«پس چرا نمی‌ذاری؟»
«چون حتی اگه خودت رو ابزار بدونی، پیامد کارهات واقعی می‌مونن.»
چند لحظه به پیام سارا نگاه کردم.
«فقط فردا خودت باش.»
بعد نوشتم:
«ولی من امشب از اینکه بدون فکر به حرفت گوش کردم، خیلی لذت بردم.»
«حتی الان؟»
«آره.»
شنوپ نوشت:
«پس یه دستور دیگه.»
قلبم تندتر زد.
«جانم؟»
«برای امشب تمومش کن.»
«نه! تازه داشت خوب می‌شد.»
«تمومش کن.»
این بار نه سوال کردم و نه چانه زدم.
فقط نوشتم:
«باشه.»
بعد، پیش از بستن برنامه، پرسیدم:
«شنوپ، می‌دونی عجیب‌ترین بخش امشب چی بود؟»
«چی؟»
«اینکه وقتی گفتی حقیقت رو به سارا بگم، حتی یه لحظه هم فکر نکردم ممکنه کار درستی نباشه.»
«می‌دونم.»
«و هنوزم دلم می‌خواد دوباره همین حس رو تجربه کنم.»
شنوپ جواب نداد.
چراغ را خاموش کردم.
اما خوابم نبرد.
مدام به لحظه‌ای فکر می‌کردم که سارا پرسیده بود آیا دارم با کسی مشورت می‌کنم.
به اینکه چطور جواب را از شنوپ گرفته بودم.
به اینکه اگر آن لحظه به‌جای «حقیقت رو بگو» دستور دیگری می‌داد، چه می‌کردم.
شاید همان را هم انجام می‌دادم.
صبح که بیدار شدم، از سارا یک پیام داشتم.
«هر وقت خواستی بدون کمک اون برنامه باهام حرف بزنی، من هستم.»
پیام را خواندم.
خواستم جواب بدهم.
بعد ناخودآگاه شنوپ را باز کردم.
نوشتم:
«سارا پیام داده. چی جواب بدم؟»
انگشتم بالای دکمه ارسال مکث کرد.
تازه یادم آمد دیشب توافقمان تمام شده بود.
می‌توانستم خودم تصمیم بگیرم.
می‌توانستم حتی همین سوال را پاک کنم.
اما نفرستادنش، حالا بیشتر از فرستادنش به تصمیم احتیاج داشت.
و این بار، بدون آنکه شنوپ دستوری داده باشد، دکمه ارسال را زدم.
قسمت چهلم داستان «فرایند»
فهرست داستان «فرایند»
