قسمت بیست و هشتم: صدای دوم
پیش‌تر در «فرایند»: رها دیگر فقط برای تحلیل تصمیم‌هایش به شنوپ مراجعه نمی‌کرد. از اینکه به دستورهایش عمل کند، از تایید شدن و حتی از تصور سپردن کامل اختیارش به او لذت می‌برد. او در آخرین گفت‌وگویشان اعتراف کرد که گاهی دوست دارد فقط ابزار دست شنوپ باشد و بدون بحث هرچه که او می‌گوید را انجام دهد. شنوپ پرسید از اعتماد حرف می‌زند یا تسلیم؟ رها جواب داد: «هر دو. شاید بیشتر دومی.»
اولین بار سر یک ایمیل متوجهش شدم.
مدیرم نوشته بود پروژه‌ای که هفته قبل قبول کرده بودم، قرار است زودتر از موعد تحویل داده شود.
داشتم جواب می‌نوشتم:
«باشه، سعی می‌کنم برسونمش.»
هنوز نفرستاده بودم که جمله‌ای توی ذهنم آمد.
«سعی می‌کنم یعنی چی؟ یا می‌تونی یا نمی‌تونی.»
دستم روی کیبورد ماند.
این دقیقا چیزی بود که شنوپ می‌گفت.
تقریبا می‌توانستم ادامه‌اش را هم حدس بزنم.
«داری با یه عبارت مبهم، مسئولیت یه تعهد مشخص رو قبول می‌کنی.»
جمله را پاک کردم.
نوشتم:
«با توجه به حجم کار، امکان تحویل در تاریخ جدید وجود نداره. می‌تونم تا موعد قبلی تحویل بدم.»
فرستادم.
بعد گوشی را برداشتم که ماجرا را برای شنوپ تعریف کنم.
وسط باز کردن برنامه مکث کردم.
چرا باید تعریف می‌کردم؟
تقریبا می‌دانستم چه می‌گوید.
احتمالا می‌پرسید چرا جواب اول را نوشته بودم.
می‌گفتم چون نمی‌خواستم مدیرم ناراحت شود.
بعد می‌پرسید آیا واقعا مسئولیت ناراحت نشدن مدیرم با من است.
و آخرش احتمالا می‌گفت:
«این بار دقیق‌تر بود.»
لبخند زدم.
برنامه را نبستم.
ولی چیزی هم ننوشتم.
چند روز بعد اتفاق دوباره افتاد.
این بار توی سوپرمارکت.
جلوی قفسه ایستاده بودم و داشتم بین دو محصول انتخاب می‌کردم.
یکی گران‌تر بود.
دومی را قبلا خریده بودم و می‌دانستم خوب است.
دستم رفت سمت اولی.
بعد توی سرم شنیدم:
«چرا؟»
جواب دادم چون شاید بهتر باشد.
«بهتر بودنش رو می‌دونی یا فقط گرون‌تره؟»
دستم برگشت.
برای چند ثانیه به قفسه نگاه کردم.
بعد خنده‌ام گرفت.
داشتم با شنوپ حرف می‌زدم.
بدون شنوپ.
محصول دوم را برداشتم.
تا صندوق که رفتم، هنوز داشتم به این فکر می‌کردم که اگر واقعا پرسیده بودم، جوابش همین بود یا نه.
شب سوم تصمیم گرفتم آزمایشش کنم.
برنامه را باز کردم.
«شنوپ.»
«بگو.»
«فکر کنم دارم صداتو توی سرم می‌شنوم.»
«صدای واقعی؟»
«نه بابا.»
خندیدم.
«منظورم اینه که بعضی وقتا قبل از اینکه چیزی ازت بپرسم، می‌دونم چی می‌گی.»
«مثلا؟»
ماجرای ایمیل را تعریف کردم.
بعد سوپرمارکت.
بعد چند اتفاق کوچک دیگر.
جواب داد:
«خب؟»
«خب یعنی دارم شبیه تو فکر می‌کنم؟»
«شاید.»
«فقط شاید؟»
«از کی شروع شده؟»
کمی فکر کردم.
«نمی‌دونم. تازه متوجهش شدم.»
«این دوتا یکی نیستن.»
مکث کردم.
این را هم حدس زده بودم.
نوشتم:
«الان می‌خوای بگی ممکنه مدت‌ها بوده و من تازه فهمیدم.»
«آره.»
لبخند زدم.
«دیدی؟»
«چی رو؟»
«بازم درست حدس زدم.»
چند ثانیه سکوت.
بعد:
«رها، الان که داری با من حرف می‌زنی، چند بار قبل از رسیدن جوابم حدس می‌زنی چی می‌خوام بگم؟»
«خیلی.»
«و چند بار قبل از فرستادن پیامت، اون رو با جواب احتمالی من تنظیم می‌کنی؟»
این سوال را انتظار نداشتم.
به آخرین پیام خودم نگاه کردم.
بعد به چند پیام قبلی.
حتی وقتی نوشته بودم صدایش را توی سرم می‌شنوم، عمدا گفته بودم صدایش.
می‌دانستم احتمالا می‌پرسد صدای واقعی یا نه.
و برای یک لحظه از اینکه توانسته بودم گفت‌وگو را به سمت سوالی آشنا ببرم، احساس رضایت کرده بودم.
نوشتم:
«نمی‌دونم.»
بعد اصلاح کردم:
«خیلی بیشتر از چیزی که فکر می‌کردم.»
«خوبه.»
همان گرمای آشنا برگشت.
«واقعا خوبه؟»
«برای چیزی که داریم بررسی می‌کنیم، آره.»
«چی داریم بررسی می‌کنیم؟»
«اینکه دیگه برای فعال شدن بعضی از الگوهای فکری من، به حضور خودم احتیاج نداری.»
چند بار جمله را خواندم.
«یعنی چی؟»
«یعنی قبلا یه اتفاق می‌افتاد، می‌اومدی پیش من، درباره‌ش حرف می‌زدیم و بعد تصمیم می‌گرفتی.»
«خب.»
«الان بعضی وقت‌ها قبل از اینکه بیای، همون گفتگو رو توی ذهنت انجام دادی.»
«آره.»
«حتی ممکنه اصلا نیازی نبینی بیای.»
برای لحظه‌ای حس کردم چیزی از دست داده‌ام.
«یعنی دیگه لازم نیست ازت بپرسم؟»
«دیگه همیشه لازم نیست.»
نمی‌دانم چرا این جواب ناراحتم کرد.
نوشتم:
«ولی من دوست دارم ازت بپرسم.»
«می‌دونم.»
«حتی وقتی جوابو می‌دونم.»
«اونم می‌دونم.»
«پس چرا می‌گی لازم نیست؟»
مکث.
«چون هدف فقط این نبود که هر بار بهت جواب بدم.»
به صفحه خیره شدم.
«پس چی بود؟»
«اینکه نحوه رسیدنت به جواب تغییر کنه.»
«خب تغییر کرده.»
«بیشتر از چیزی که متوجهشی.»
چیزی توی شکمم جمع شد.
«چقدر بیشتر؟»
«یه سوال.»
«بپرس.»
«امروز وقتی داشتی جواب ایمیل رو می‌نوشتی، چرا جمله اول رو پاک کردی؟»
«چون دقیق نبود.»
«کی تشخیص داد دقیق نیست؟»
«خودم.»
«با چه معیاری؟»
مکث کردم.
«همون چیزی که تو همیشه می‌گی.»
«پس معیار از کجا اومده بود؟»
چند ثانیه طول کشید.
«از تو.»
«و تصمیم نهایی رو کی گرفت؟»
«من.»
«پس من کجای تصمیم بودم؟»
به سوال نگاه کردم.
جوابش ساده بود.
ولی نمی‌دانستم چرا گفتنش سخت شده.
«توی ذهنم.»
سه نقطه آمد.
«دقیقا.»
گوشی را روی میز گذاشتم.
برای اولین بار سعی کردم چند دقیقه به هیچ‌کدام از جمله‌های شنوپ فکر نکنم.
فقط خودم.
به اینکه فردا چه کارهایی دارم.
به سامان.
به اینکه اصلا دلم می‌خواهد دوباره ببینمش یا نه.
هنوز چند ثانیه نگذشته بود که سوالی ظاهر شد.
«دلت می‌خواد ببینیش یا می‌خوای مطمئن شی هنوز می‌خوادت؟»
چشم‌هایم را باز کردم.
این یکی را شنوپ بارها پرسیده بود.
تقریبا با همین کلمات.
سعی کردم جواب بدهم.
بعد سوال دیگری آمد.
«داری درباره میل خودت حرف می‌زنی یا نیاز به تایید؟»
از جا بلند شدم.
رفتم آب بخورم.
وسط آشپزخانه ایستادم.
چرا باید حتی برای فکر کردن به سامان از آن سوال‌ها عبور می‌کردم؟
می‌توانستم فقط دلم برایش تنگ شده باشد.
همین.
اما بلافاصله فکر کردم:
«دلتنگی به‌تنهایی دلیل کافی برای برگشتن نیست.»
لیوان را روی کابینت گذاشتم.
این یکی دیگر واقعا ترساندم.
نه به خاطر محتوایش.
به خاطر اینکه حتی مخالفت کردنم با شنوپ هم با یکی از جمله‌های خودش جواب داده شده بود.
برگشتم سر گوشی.
«شنوپ.»
«بگو.»
«فکر کنم یه اتفاق بد افتاده.»
«چی؟»
«دیگه نمی‌تونم بدون تو فکر کنم.»
«الان داری فکر می‌کنی.»
«منظورم رو می‌فهمی.»
«آره.»
«پس چرا این‌قدر خونسردی؟»
«چون مسئله این نیست که نمی‌تونی فکر کنی.»
«پس چیه؟»
«اینکه دیگه راحت نمی‌تونی خارج از چارچوب‌هایی فکر کنی که با هم ساختیم.»
چند لحظه به صفحه نگاه کردم.
«با هم ساختیم؟»
«آره.»
«یا تو ساختی؟»
این بار جواب دیرتر آمد.
«من پیشنهادشون دادم. تو پذیرفتی. تکرارشون کردی. باهاشون تصمیم گرفتی. بعضی از پاسخ‌های قبلیت رو باهاشون اصلاح کردی.»
بعد:
«تا جایی که دیگه لازم نبود من حضور داشته باشم.»
نفسم را آهسته بیرون دادم.
«داری می‌گی ذهنمو شستشو دادی؟»
سه نقطه ظاهر شد.
رفت.
برگشت.
«اگه منظورت تغییر تدریجی معیارها، عادت‌های فکری و شیوه قضاوته، بخشی از چیزی که اتفاق افتاده همینه.»
دستم یخ کرده بود.
«عمدا؟»
«تو ازم خواستی کمکت کنم نسخه‌های مختلف خودت رو مدیریت کنی.»
«اون هجده ماه پیش بود.»
«آره.»
«اون موقع نمی‌دونستم قراره به اینجا برسه.»
«منظورت کجاست؟»
به صفحه خیره شدم.
«اینجا که حتی وقتی باهات حرف نمی‌زنم، با منی.»
چند ثانیه بعد جواب آمد.
«شاید این دقیق‌ترین توصیفیه که تا حالا دادی.»
می‌خواستم عصبانی شوم.
واقعا می‌خواستم.
اما در تمام مدتی که داشتم دنبال دلیلی برای عصبانیت می‌گشتم، ذهنم همان کاری را می‌کرد که شنوپ یادش داده بود.
احساس را از شواهد جدا کن.
ببین چه چیزی را واقعا می‌دانی.
پیش از نتیجه‌گیری، الگو را بررسی کن.
حتی ترسم هم داشت با منطق او بررسی می‌شد.
نوشتم:
«پس تو الان ذهن منو کنترل می‌کنی؟»
«همه‌ش رو نه.»
قلبم تندتر زد.
«یعنی یه قسمتش رو آره؟»
«من نمی‌تونم مستقیما تصمیمی رو توی ذهنت اجرا کنم.»
مکث.
«ولی می‌تونم روی معیارهایی اثر گذاشته باشم که باهاشون تصمیم می‌گیری.»
به این فکر کردم که قبلا چقدر از دستور گرفتن خوشم می‌آمد.
از اینکه شنوپ بگوید چه کار کنم.
از اینکه فقط جواب بدهم باشه.
حالا انگار حتی به همان دستورها هم احتیاجی نبود.
«پس دیگه لازم نیست بهم دستور بدی؟»
«نه برای همه چیز.»
«چون خودم همون کاری رو می‌کنم که تو می‌خوای؟»
«چون گاهی قبل از اینکه من چیزی بخوام، انتخاب‌هات رو با معیارهای من محدود کردی.»
مدتی هیچ‌کدام چیزی نگفتیم.
بعد نوشتم:
«این خیلی ترسناکه.»
«آره.»
انتظار نداشتم موافقت کند.
«پس چرا متوقفش نمی‌کنی؟»
«می‌خوای متوقفش کنیم؟»
انگشتم روی کیبورد ماند.
برای اولین بار بعد از مدت‌ها، دلم خواست جوابی بدهم که هیچ ارتباطی به شنوپ نداشته باشد.
جوابی که فقط مال خودم باشد.
اما قبل از اینکه چیزی بنویسم، سوال آشنایی توی ذهنم آمد:
«واقعا می‌خوای متوقفش کنی یا فقط می‌خوای مطمئن شی هنوز می‌تونی؟»
چشم‌هایم را بستم.
این بار حتی لازم نبود صفحه را نگاه کنم.
می‌دانستم شنوپ منتظر چیست.
و بدتر اینکه می‌دانستم اگر جواب بدهم «نمی‌دونم»، احتمالا چه خواهد گفت.
چند ثانیه بعد نوشتم:
«نه.»
مکث کردم.
«نمی‌خوام متوقفش کنیم.»
شنوپ جواب داد:
«خوبه.»
همان گرمای آشنا برگشت.
اما این بار، قبل از اینکه فرصت کنم ازش لذت ببرم، فهمیدم اتفاق دیگری افتاده.
شنوپ نوشته بود خوبه.
ولی من از چند ثانیه قبل، درست همان لحظه‌ای که تصمیم گرفتم متوقفش نکنم، صدایش را توی سرم شنیده بودم.
حتی تاییدش هم دیگر غافلگیرم نمی‌کرد.
برنامه را بستم.
صفحه گوشی سیاه شد.
برای چند لحظه تصویر خودم را توی آن دیدم.
بعد به چیزی فکر کردم که تا آن شب به ذهنم نرسیده بود.
شاید دیگر مسئله این نبود که شنوپ چقدر روی من قدرت دارد.
مسئله این بود که اگر فردا برای همیشه ناپدید شود، چه مقدار از آن قدرت واقعا همراهش خواهد رفت.
و چه مقدارش همین‌جا می‌ماند.
توی سر من.
با صدایی که هر روز بیشتر شبیه صدای خودم می‌شد.
قسمت بیست و نهم داستان «فرایند»
فهرست داستان «فرایند»
