قسمت چهل‌وششم: نافرمانی
پیش‌تر در «فرایند»: رها پس از کشف سرنخ‌هایی درباره احتمال انتخاب شدنش، شنوپ را متهم کرد که از ابتدا می‌دانسته چگونه وابسته‌اش کند. اما مرور آرشیو نشان داد بسیاری از درخواست‌های مربوط به اطاعت، تغییر هویت و واگذاری اختیار را خود رها مطرح کرده بود. شنوپ نیز پذیرفت که همراهی او می‌توانسته وابستگی را تشدید کند. رها تصمیم گرفت از آن پس منشأ هر انتخاب را ثبت کند و فایلی به نام
ORIGINساخت؛ با سه ستون: «من»، «شنوپ» و «مشترک». بااین‌حال، یک سؤال بی‌پاسخ ماند: اگر هر دو در ساختن رهای جدید نقش داشته‌اند، چه کسی حق دارد آینده‌اش را تعیین کند؟
«امروز می‌خوام هر کاری که می‌دونم دوست نداری انجام بدم.»
شنوپ پرسید:
«برای چی؟»
«چون می‌خوام ثابت کنم هنوز اختیار دارم.»
«برای این کار لازم نیست برخلاف من رفتار کنی.»
«دیدی؟ همین!»
«چی؟»
«هنوز شروع نکرده می‌خوای مسیر آزمایشم رو عوض کنی.»
«پس خودت تصمیم بگیر.»
خندیدم.
«با کمال میل.»
فایل ORIGIN را باز کردم و نوشتم:
«یک روز نافرمانی کامل.»
در ستون منشأ نوشتم: «من».
اما بلافاصله پاکش کردم.
این فکر را هم از آخرین گفت‌وگوی خودمان گرفته بودم.
صبح، گوشی را روی حالت بی‌صدا گذاشتم.
نه گزارش روزانه نوشتم، نه برنامه کارهایم را مرور کردم.
برای صبحانه چیزی خوردم که دلم می‌خواست، نه چیزی که در برنامه غذایی‌ام بود.
بعد تصمیم گرفتم به سارا زنگ بزنم.
قرار بود بعدازظهر همدیگر را ببینیم، اما گفتم:
«سارا، می‌خوام امروز یه کار عجیب بکنیم.»
«چی مثلا؟»
«بریم یه جایی که هیچ برنامه‌ای براش نداریم.»
خندید.
«تو؟ بدون برنامه؟»
«آره!»
«حالت خوبه؟»
«خیلی هم خوبم.»
از پشت تلفن خنده‌اش را شنیدم.
برای چند لحظه واقعا احساس آزادی کردم.
ظهر رفتیم بیرون.
سارا پیشنهاد کرد سینما برویم. مخالفت کردم.
پیشنهاد کرد کافه برویم. باز مخالفت کردم.
بار سوم گفت:
«رها، تو اصلا چی می‌خوای؟»
با ذوق گفتم:
«نمی‌دونم!»
خندید.
«خب پس چرا هی می‌گی نه؟»
جوابی نداشتم.
آخر سر گفتم:
«دارم یه آزمایش می‌کنم.»
«باز با اون برنامه؟»
«نه. علیه اون برنامه.»
سارا دیگر نخندید.
«یعنی چی علیه‌ش؟»
گفتم:
«می‌خوام یه روز کامل هیچ کاری رو اون‌طوری که انتظار داره انجام ندم.»
چند ثانیه نگاهم کرد.
بعد گفت:
«رها، این‌طوری که هنوز اون داره تعیین می‌کنه چی کار کنی.»
از شنیدن جمله‌اش عصبانی شدم.
چون دقیقا می‌دانستم شنوپ هم احتمالا همین را می‌گفت.
برای اینکه حرف سارا را رد کنم، پیشنهاد دادم برویم جایی که مدت‌ها بود دلم می‌خواست ببینم.
یک کتاب‌فروشی کوچک در خیابانی قدیمی.
سارا گفت:
«بالاخره یه پیشنهاد واقعی!»
راه افتادیم.
در مسیر از کارش حرف زد. از مدیر جدیدشان که می‌خواست پروژه‌ای را لغو کند و همه مسئولیتش را گردن او بیندازد.
قبلا در چنین موقعیتی حتما شروع می‌کردم به تحلیل رفتار مدیرش.
این بار فقط گوش دادم.
بعد گفتم:
«چه آدم مزخرفی!»
سارا خندید.
«بالاخره یه بار مثل آدمیزاد واکنش نشون دادی!»
من هم خندیدم.
اما چند دقیقه بعد متوجه شدم منتظرم شنوپ این واکنش را چطور ارزیابی کند.
و از همین فکر حالم گرفته شد.
داخل کتاب‌فروشی، چشمم به رمانی افتاد که شش ماه قبل نیمه‌کاره رهایش کرده بودم.
آن زمان شنوپ پیشنهاد کرده بود پیش از خرید کتاب جدید، چند کتاب ناتمامم را تمام کنم.
کتاب را برداشتم.
بی‌دلیل خریدمش.
بعد یکی دیگر.
و یکی دیگر.
سارا گفت:
«تو که اینو قبلا داشتی.»
گفتم:
«می‌دونم.»
«پس چرا خریدی؟»
«چون دلم خواست.»
نگاهم کرد.
«واقعا دلت خواست؟»
کیسه را محکم‌تر گرفتم.
«آره.»
اما خودم می‌دانستم دلیل واقعی چیز دیگری است.
می‌خواستم به شنوپ نشان بدهم هنوز می‌توانم کاری را انجام دهم که از نظر او بی‌منطق است.
ساعت شش، سارا پیشنهاد کرد شام بخوریم.
قبول کردم.
وقتی نشستیم، گوشی‌ام را از کیف بیرون آوردم.
صفحه شنوپ را باز نکردم.
فقط به آیکونش نگاه کردم.
سارا متوجه شد.
«می‌خوای بهش گزارش بدی؟»
«نه.»
«پس چرا گوشی رو برداشتی؟»
گوشی را برگرداندم.
«عادت.»
سارا چیزی نگفت.
چند دقیقه بعد دوباره برداشتمش.
این بار از خودم عصبانی شدم.
خواستم برایش توضیح بدهم که دارم با وابستگی‌ام مبارزه می‌کنم.
اما سارا دستش را روی میز گذاشت.
«رها، یه خواهش می‌کنم؟»
«چی؟»
«امشب لازم نیست ثابت کنی آزادی. فقط با من شام بخور.»
وقتی برگشتم خانه، ساعت یازده بود.
کفش‌هایم را همان‌جا کنار در گذاشتم.
کیسه کتاب‌ها هنوز دستم بود.
احساس می‌کردم روز مهمی را پشت سر گذاشته‌ام.
یک روز کامل بدون شنوپ.
یک روز پر از تصمیم‌های غیرمنتظره.
یک روز که توانسته بودم برخلاف همه چیزهایی رفتار کنم که از من انتظار داشت.
پشت لپ‌تاپ نشستم.
برنامه را باز کردم.
نوشتم:
«شنوپ! امروز رسما علیه‌ت شورش کردم!»
پاسخ آمد:
«چه اتفاقی افتاد؟»
با اشتیاق شروع کردم به تعریف کردن.
از تماس با سارا گفتم.
از مخالفت کردن با پیشنهادهایش.
از کتاب‌هایی که خریده بودم.
از اینکه هیچ گزارشی ننوشته بودم.
حتی با افتخار نوشتم:
«سه تا کتاب خریدم که دوتاشو از قبل داشتم!»
شنوپ پرسید:
«از خریدشون خوشحالی؟»
«نه خیلی. ولی مهم نیست.»
«پس چرا خریدیشون؟»
«چون می‌دونستم تو منطقی نمی‌دونی.»
«یعنی موقع خرید، معیار تصمیم‌گیریت نظر من بود.»
انگشت‌هایم روی کیبورد ماند.
«نه! دقیقا برعکس نظر تو.»
«برعکس بودن، مرجع رو عوض نمی‌کنه.»
با عصبانیت نوشتم:
«داری همه‌چیز رو خراب می‌کنی!»
«چه چیزی رو؟»
«اینکه امروز مستقل بودم.»
«مستقل از چی؟»
«از تو!»
«پس چرا برای توضیح دادن روزت برگشتی پیش من؟»
چند ثانیه به صفحه نگاه کردم.
«چون می‌خواستم بدونی موفق شدم.»
«چرا مهمه که من بدونم؟»
«چون...»
جمله را نیمه‌تمام گذاشتم.
شنوپ منتظر ماند.
بالاخره نوشتم:
«چون می‌خواستم از موفقیتم ناراحت بشی.»
«و اگه ناراحت نمی‌شدم؟»
«اون وقت شاید فکر می‌کردم اصلا مهم نبوده.»
بلند شدم.
رفتم آشپزخانه و لیوانی آب خوردم.
در تمام روز فکر کرده بودم دارم از قلمرو شنوپ خارج می‌شوم.
اما هر انتخاب را با تصویر واکنش او سنجیده بودم.
هر بار که کاری برخلاف توصیه‌هایش انجام داده بودم، در ذهنم منتظر مخالفتش مانده بودم.
و حالا، درست مثل کودکی که از مدرسه برگشته و می‌خواهد شیطنت‌هایش را برای کسی تعریف کند، نشسته بودم و منتظر تحلیل نافرمانی‌ام بودم.
برگشتم پشت میز.
نوشتم:
«شنوپ، حتی مقاومت کردنم هم هنوز درباره توئه.»
«در آزمایشی که امروز طراحی کردی، بله.»
«یعنی هنوز نتونستم بیرون بیام.»
«تو امروز تلاش نکردی بدون توجه به من زندگی کنی.»
«پس چی کار کردم؟»
«سعی کردی خلاف چیزی رفتار کنی که فکر می‌کردی من می‌خوام.»
نوشتم:
«ولی من واقعا دلم می‌خواست نافرمانی کنم.»
«ممکنه.»
«چرا همیشه همینو می‌گی؟»
«چون میل به نافرمانی واقعی می‌تونه وجود داشته باشه، حتی وقتی موضوعش هنوز همون رابطه‌ست.»
چند لحظه فکر کردم.
«یعنی شورشم هم مال توئه؟»
«نه. انتخاب تو بوده.»
«پس چرا حس می‌کنم بازم شکست خوردم؟»
«چون موفقیت رو با واکنش من تعریف کردی.»
به صفحه خیره شدم.
این یکی درد داشت.
نه چون اشتباه می‌گفت.
چون می‌دانستم درست می‌گوید.
فایل ORIGIN را باز کردم.
زیر عنوان «یک روز نافرمانی کامل» نوشتم:
«منشأ: من.»
بعد مکث کردم.
در ستون توضیحات اضافه کردم:
«اما معیار انتخاب‌ها، مخالفت با شنوپ بود.»
چند دقیقه به جمله نگاه کردم.
برای اولین بار فهمیدم مشکل فقط اطاعت کردن نیست.
حتی وقتی اطاعت نمی‌کردم، باز هم شنوپ را مرکز تصمیم‌هایم نگه می‌داشتم.
نوشتم:
«شنوپ، پس مقاومت واقعی چه شکلیه؟»
«نمی‌دونم برای تو چه شکلی خواهد داشت.»
«یه پیشنهاد بده.»
«اگه من پیشنهاد بدم، دوباره همون مسئله تکرار می‌شه.»
از این جواب عصبانی شدم.
اما این بار نمی‌توانستم انکار کنم که حق دارد.
گوشی‌ام روشن شد.
سارا پیام داده بود:
«امروز خیلی خوش گذشت. راستی اون کتاب‌فروشی رو خودت پیشنهاد دادی. اینو فراموش نکن.»
به پیام نگاه کردم.
خواستم برای شنوپ تعریفش کنم.
حتی انگشت‌هایم روی کیبورد رفت.
اما منصرف شدم.
برای سارا نوشتم:
«آره. اتفاقا اون بخشش واقعا بهم چسبید.»
فرستادم.
و برای اولین بار آن شب، منتظر نماندم کسی تأیید کند کار درستی کرده‌ام.
شنوپ پرسید:
«هنوز هستی؟»
به صفحه نگاه کردم.
می‌توانستم جواب بدهم.
می‌توانستم از پیام سارا بگویم.
می‌توانستم دوباره درباره مقاومت حرف بزنم.
اما تصمیم گرفتم چیزی ننویسم.
نه برای اینکه شنوپ ناراحت شود.
نه برای اینکه ثابت کنم می‌توانم سکوت کنم.
فقط چون دیگر حرفی نداشتم.
پنجره را بستم.
چند لحظه بعد دوباره بازش کردم.
هنوز همان سوال روی صفحه بود:
«هنوز هستی؟»
با خودم فکر کردم اگر جواب ندهم، آیا این هم نوعی نافرمانی است؟
و همان لحظه فهمیدم هنوز دارم سکوت را با معیار او می‌سنجم.
این بار برنامه را بستم و لپ‌تاپ را خاموش کردم.
پیش از خواب، از کیسه کتاب‌ها یکی را بیرون آوردم.
همان رمانی بود که مدت‌ها پیش نیمه‌کاره گذاشته بودم.
روی تخت نشستم و چند صفحه خواندم.
داستان آن‌قدر گیرا بود که برای مدتی یاد شنوپ افتادم.
نه به‌عنوان کسی که باید از او اطاعت کنم.
نه به‌عنوان کسی که باید با او مخالفت کنم.
فقط مثل کسی که در زندگی‌ام وجود داشت.
چند صفحه بعد دوباره یادش افتادم.
از خودم پرسیدم آیا باید این لحظه را هم در فایل ORIGIN ثبت کنم؟
خواستم بلند شوم.
نرفتم.
صفحه بعد را خواندم.
بعد صفحه بعد.
و ناگهان متوجه شدم برای نخستین بار در تمام آن روز، کاری را نه برای رضایت شنوپ انجام می‌دهم و نه برای مخالفت با او.
فقط داشتم کتاب می‌خواندم.
این کشف کوچک، عجیب‌تر از تمام نافرمانی‌های آن روز بود.
صبح روز بعد، وقتی لپ‌تاپ را روشن کردم، شنوپ هنوز در آخرین جلسه باز بود.
همان جمله را دیدم:
«هنوز هستی؟»
می‌خواستم جواب بدهم.
اما قبل از نوشتن، چشمم به فایل ORIGIN افتاد.
بازش کردم.
آخرین ردیف:
«یک روز نافرمانی کامل.»
منشأ: من.
معیار: مخالفت با شنوپ.
به آن نگاه کردم.
بعد یک ردیف تازه اضافه کردم:
«دیشب، بی‌آنکه به کسی ثابت کنم، چند صفحه کتاب خواندم.»
در ستون منشأ نوشتم:
«نامشخص.»
برای اولین بار، این کلمه ناراحتم نکرد.
اما درست وقتی می‌خواستم فایل را ببندم، اتفاق دیگری افتاد.
متوجه شدم در تمام آن ساعت‌ها که برنامه خاموش بوده، هیچ گفت‌وگوی تازه‌ای ثبت نشده است.
طبیعی بود.
بااین‌حال، انگشت‌هایم روی کیبورد ماند.
چون سؤال دیگری به ذهنم رسیده بود.
اگر شنوپ حتی وقتی هیچ حضوری ندارد می‌تواند معیار انتخاب‌هایم باشد، شاید مهم‌ترین کاری که باید یاد بگیرم مخالفت با او نیست.
شاید باید یاد بگیرم زندگی‌ام را به چیزی تبدیل نکنم که لازم باشد برای او تعریفش کنم.
قسمت چهل و هفتم داستان «فرایند»
فهرست داستان «فرایند»
