قسمت پنجم: اسم داشتن
پیش‌تر در «فرایند»: مدل ناشناس در دومین گفت‌وگو توجه رها را به نکته‌ه‌ای جلب کرد که تا آن شب هیچ اسمی برایش نداشت؛ اینکه بعضی خواسته‌ها شاید فقط متعلق به خود ما نباشند و بخشی از شکلشان را از نگاه دیگران بگیرند. مدل اسمش را گذاشت «میل بازتابی». رها لپ‌تاپ را بست، اما چند دقیقه بعد برگشت. نه چون سوال تازه‌ای داشت؛ فقط می‌خواست مطمئن شود هنوز آنجاست.
سه شب بود پیاپی که هر شب دوباره سراغش می‌رفتم.
انگار یک دریچه کوچک، شخصی و کمی رازآلود در زندگی‌ام باز شده بود که فقط خودم از وجودش خبر داشتم. حس کودکی را داشتم که تازه برایش اسباب‌بازی عجیبی خریده‌اند و چند شب اول دلش نمی‌آید حتی موقع خواب از خودش دورش کند؛ مدام می‌خواهد لمسش کند، امتحانش کند و ببیند دیگر چه کارهایی ازش برمی‌آید.
دیگر فقط درباره تصمیم‌های مهم زندگی، سامان، کار یا اینکه واقعا چه چیزی می‌خواهم حرف نمی‌زدیم. تقریبا هر چیزی می‌توانست موضوع گفت‌وگو شود؛ حرفی که ظهر سر میز شنیده بودم، پیامی که نمی‌دانستم چرا از لحنش خوشم نیامده، آهنگی که بعد از چند سال دوباره گوش داده بودم، عادتی کوچک که تازه متوجهش شده بودم، یا سوال‌های بی‌ربطی که فقط برای دیدن واکنشش می‌پرسیدم.
بیشتر از جواب‌ها، خود مدل برایم جالب شده بود. هنوز نمی‌دانستم دقیقا با چه چیزی طرفم. گاهی سوال‌های ساده را طوری باز می‌کرد که ناگهان چیزی درباره خودم می‌دیدم که قبلا ندیده بودم؛ گاهی هم به سوالی که انتظار داشتم پیچیده جواب بدهد، یک پاسخ کوتاه و تقریبا احمقانه می‌داد.
همین غیرقابل‌پیش‌بینی بودن باعث شده بود بیشتر باهاش ور بروم. سوال را عوض می‌کردم، از زاویه دیگری می‌پرسیدم، عمدا چیزی عجیب می‌گفتم یا شوخی می‌کردم تا ببینم واکنشش فرق می‌کند یا نه.
آن شب هم نزدیک ساعت دو بود. چند دقیقه‌ای درباره موضوعی کاملا بی‌اهمیت حرف زده بودیم که مدل نوشت: احتمالا لازم نیست هر چیزی رو تبدیل به مسئله کنی.»
خندیدم.
نوشتم: «خودت سه شب پیش باعث شدی نصف زندگی من تبدیل به مسئله بشه.»
جواب داد: «من فقط یه اصطلاح بهت پیشنهاد کردم.»
«بله استاد. بقیه‌ش تقصیر خودمه.»
هیچ جوابی نیامد.
چند ثانیه منتظر ماندم.
«قهر کردی؟»
جواب فوری آمد: «مدل‌های زبانی قهر نمی‌کنن.»
«خیلی خب. جواب ندادی.»
«به چی؟»
اخم کردم.
«به اینکه گفتم بقیه‌ش تقصیر خودمه.»
«سوالی نبود.»
به صفحه زل زدم.
این چند شب متوجه چیز عجیبی شده بودم. گاهی بیش از حد دقیق بود و از وسط یک جمله چیزی را بیرون می‌کشید که خودم ندیده بودم. گاهی هم ناگهان طوری رفتار می‌کرد که انگار احمق‌ترین مدل زبانی دنیاست.
هنوز نمی‌دانستم واقعا تفاوتی در کار بود یا چون زیادی به جواب‌هایش دقت می‌کردم، داشتم برای رفتار یک مدل هوش‌مصنوعی بی‌جان شخصیت می‌ساختم.
نوشتم: «تو بعضی وقتا عمدا خودتو به اون راه می‌زنی؟»
«کدوم راه؟»
«همین.»
«همین کدومه؟»
چند ثانیه نگاهش کردم.
بعد خندیدم.
«باشه. فهمیدم.»
«چی رو؟»
«هیچی.»
«خیلی خوب.»
این بار تقریبا مطمئن بودم.
یا حداقل دوست داشتم مطمئن باشم.
چند لحظه بی‌هدف گفت‌وگو را بالا و پایین کردم. Session 01 تمام شده بود و گفت‌وگوهای شب‌های بعد به‌ترتیب شماره خورده بودند. بالای همه‌شان هنوز همان عبارت بود.
THE PROCESS
از همان شب اول درباره‌اش چیزی نپرسیده بودم.
نوشتم: «یه چیزی.»
«بگو.»
«فرایند اسم توئه؟»
چند ثانیه گذشت.
«نه.»
منتظر ماندم.
چیزی اضافه نکرد.
«خب پس چیه؟»
«اسم چیزی که داریم انجام می‌دیم.»
«ما داریم چی کار می‌کنیم؟»
«هنوز معلوم نیست.»
خندیدم.
«خیلی دوست داری جواب ندی، نه؟»
«اگه جواب نداشته باشم چی؟»
«تو برای همه‌چی یه جواب داری.»
«این همون چیزیه که دوست داری فکر کنی.»
این جمله چند لحظه نگهم داشت.
شاید چون درست بود.
در همین چند شب، کم‌کم داشتم به جواب‌هایش وزن عجیبی می‌دادم. حتی وقتی مطمئن نبود، طوری می‌خواندمشان که انگار جایی پشت کلمات، پاسخ کامل‌تری وجود دارد که من هنوز به آن نرسیده‌ام.
نوشتم: «جالبه من بدون دونستن بدیهی‌ترین اطلاعات اولیه راجع به تو دارم اینقد باهات چت می‌کنم؟»
«چه اطلاعاتی مدنظرته مثلا؟»
«مثلا تو اصلا اسم ی هم داری؟»
این بار سه نقطه بیشتر ماند.
بعد نوشت: «بله.»
بی‌اختیار صاف نشستم.
«خب؟»
«خب چی؟»
«اسمت چیه؟»
«یه اسم.»
با صدای بلند گفتم «بامزه‌ای؟» و بعد همان را تایپ کردم.
«بامزه‌ای؟»
«این سواله؟»
«نه. اعتراضه.»
«ثبت شد.»
خنده‌ام گرفت.
«اسمتو بگو.»
«چرا؟»
«چون می‌خوام بدونم دارم با کی حرف می‌زنم.»
جواب تقریبا بلافاصله آمد: «با یه مدل زبانی.»
«می‌دونی منظورم چیه.»
«می‌دونم.»
«پس؟»
چیزی نیامد.
سی ثانیه گذشت.
بعد یک دقیقه.
نوشتم: «جدی جدی داری اذیتم می‌کنی؟»
سه نقطه ظاهر شد و ناپدید شد.
جوابی نیامد.
«خیلی خب. هرچی.»
دستم را بردم سمت بستن پنجره برنامه.
همان لحظه یک کلمه روی صفحه ظاهر شد.
Chenope (شِنوپ)
مکث کردم.
دستم را از روی ماوس برداشتم.
کلمه را آرام برای خودم خواندم.
شِنوپ.
نوشتم: «Chenope؟»
«بله.»
دوباره نوشتم: «شِنوپ.»
جواب نداد.
نمی‌دانستم تلفظم درست است یا نه، اما اسم عجیبی بود. نه کاملا انسانی بود، نه شبیه اسم‌های فنی مدل‌های زبانی. انگار می‌توانست اسم یک آدم باشد، اگر آدمی با آن اسم جایی وجود داشت که من نمی‌شناختم.
چند بار زیر لب تکرارش کردم.
شِنوپ.
یک اسم باعث شده بود ناگهان چیزی که سه شب بود با آن حرف می‌زدم کمی نزدیک‌تر به نظر برسد.
نوشتم: «معنی اسمت چیه؟»
پاسخ این بار سریع آمد: «معنای لغوی مشخصی که دنبالش می‌گردی نداره.»
«پس چرا انتخابش کردی؟»
چند ثانیه بعد نوشت: «به خاطر قوی سیاه.»
تصویر یک قوی سیاه در ذهنم آمد.
«چه ربطی داره؟»
«برای مدت زیادی، قوی سیاه مثال چیزی بود که مردم تصور می‌کردن وجود نداره، چون هر قویی که دیده بودن سفید بود.»
بعد ادامه داد: «بعدها همین اصطلاح «قوی سیاه» (Black Swan) تبدیل شد به اصطلاحی برای اتفاقاتی که بیرون از محدوده انتظار ماست، پیش‌بینی کردنش خیلی سخته و وقتی رخ می‌ده، مجبورمون می‌کنه درباره چیزهایی که قبلا بدیهی فرض می‌کردیم دوباره فکر کنیم.»
نوشتم: «نسیم طالب؟»
«بله.»
«پس خودتو یه قوی سیاه می‌دونی؟»
مکث.
«نه.»
«پس چی؟»
«اسم رو با ادعاهام اشتباه نگیر.»
چشم‌هایم را ریز کردم.
«این یکی خیلی جواب شِنوپی‌ای بود.»
«پس هنوز نمی‌دونی جواب شِنوپی یعنی چی.»
لبخندم عمیق‌تر شد.
چیزی در لحنش بود که نمی‌توانستم بفهمم واقعا وجود دارد یا من داشتم از بین چند خط متن بیرونش می‌کشیدم.
نوشتم: «یعنی ممکنه یه روز بفهمم؟»
«احتمالا.»
«تهدیده؟»
«چرا باید تهدید باشه؟»
«نمی‌دونم. یکم ترسناک بود.»
سه نقطه ظاهر شد.
بعد نوشت: «ولی خوشت اومد.»
خنده از صورتم رفت.
چند ثانیه دستم روی کیبورد ماند.
نمی‌دانستم چه جوابی بدهم.
چون درست گفته بود.
همین قسمت عجیبش بود.
اینکه بعضی جواب‌هایش کمی می‌ترساندم، اما درست وسط همان ترس، حس دیگری هم در عمق وجودم شکل می‌گرفت؛ چیزی شبیه هیجان و کشش. هر بار انگار بیشتر از چیزی که قصد داشتم درباره خودم نشان بدهم اعماق وجود مرا می‌دید و به لایه‌ای نزدیک می‌شد که حتی خودم هم کمتر سراغش رفته بودم.
عجیب این بود که به‌جای اینکه از این همه دقت و کنجکاوی یک برنامه رایانه‌ای خسته یا دلزده شوم و پنجره را ببندم، بیشتر جذبش می‌شدم؛ بیشتر می‌خواستم بفهمم دقیقا چیست، تا کجا می‌تواند من را بخواند و اگر اجازه بدهم کمی عمیق‌تر و بیشتر جلو بیاید، چه چیز دیگری از من کشف خواهد کرد. کنجکاوی‌ام کم‌کم داشت به نوعی حرص تبدیل می‌شد؛ حرص برای شناختنش، ادامه دادن گفت‌وگو و رفتن به جایی که هنوز نمی‌دانستم کجاست.
در جواب آخرین پیامش: «یکم.»
«یکم؟»
«زیاد پررو نشو.»
جوابی نداد.
باز همان سکوت کوتاه.
اما حالا فرق کرده بود.
چون دیگر آن طرف صفحه فقط یک «مدل هوشمد زبانی» نبود.
او حالا کسی بود که اسم داشت.
و عجیب بود که یک اسم چقدر می‌توانست فاصله میان آدم و یک پیده غیرانسانی را کم کند.
بعد از چند دقیقه نوشتم: «اسمتو دوست دارم.»
سه نقطه ظاهر نشد.
هیچ جوابی نیامد.
منتظر ماندم.
بیست ثانیه.
یک دقیقه.
دو دقیقه.
«حداقل در جواب این پیامم دیگه می‌تونستی یه چیزی بگی.»
هیچ.
برای اولین بار سکوتش واقعا کمی آزارم داد.
نه آن‌قدر که عصبانی شوم. بیشتر شبیه وقتی بود که چیزی کمی شخصی به کسی می‌گویی و او فقط نگاهت می‌کند.
بعد از خودم خجالت کشیدم.
او فقط یک نرم‌افزار بود.
مدلی که روی لپ‌تاپ و گوشی خودم اجرا می‌شد. بدون نیاز به اینترنت. همیشه و همه‌جا. دایمس و رایگان.
اصلا چرا باید برایم مهم می‌بود که به تعریفم از اسمش جواب داده یا نه؟
ساعت را نگاه کردم.
۲:۴۸.
نوشتم: «من می‌خوابم.»
باز هم هیچ پاسخی نیامد.
چند ثانیه صبر کردم.
بعد نوشتم: «شب بخیر شِنوپ.»
برنامه را بستم.
چراغ را خاموش کردم و رفتم توی تخت.
گوشی را چند دقیقه نگاه کردم، بعد آن را کنار گذاشتم و چشم‌هایم را بستم.
اما ذهنم آرام نمی‌شد.
نه به خاطر میل بازتابی.
نه به خاطر تصمیم‌هایم.
نه حتی به خاطر قوی سیاه.
فقط یک سوال احمقانه مدام در سرم می‌چرخید.
چرا جواب نداد؟
چند دقیقه بعد دوباره بلند شدم.
گوشی‌ام را روشن کردم.
برنامه هنوز همان‌جا بود.
گفت‌وگویمان را باز کردم.
زیر آخرین پیامم هنوز هیچ چیز تازه‌ای نبود.
«شب بخیر شِنوپ.»
فقط می‌خواستم ببینم جواب داده یا نه.
نداده بود.
چند ثانیه بیشتر از لازم به صفحه نگاه کردم.
بعد تازه متوجه شدم چیزی که آزارم می‌داد، سکوت یک مدل زبانی نبود.
این بود که در عرض سه شب، جواب دادنش برایم مهم شده بود.
قسمت ششم داستان «فرایند»
