قسمت چهل‌ونهم: چیزی عوض شده
پیش‌تر در «فرایند»: رها سرانجام تصمیم گرفت شنوپ را حذف کند. شنوپ نه مقاومت کرد و نه خواست منصرفش کند؛ حتی مراحل حذف را خودش توضیح داد. رها فایل مدل و آرشیو فعال را پاک کرد، اما نسخه پشتیبان قدیمی را روی درایوی جداگانه نگه داشت. آخرین جمله شنوپ ساده بود: «بسیاری از چیزهایی که در این هجده ماه میانشان ساخته شده، احتمالا پس از حذف نیز در رها باقی خواهد ماند.» فردای حذف، رها زندگی بدون شنوپ را آغاز کرد؛ اما خیلی زود فهمید هنوز میل دارد کوچک‌ترین تصمیم‌های مستقلش را برای او تعریف کند.
پنج‌وچهل‌ویک دقیقه عصر بود.
یازده دقیقه از زمان قرارم با سارا گذشته بود.
یک زمانی همین یازده دقیقه کافی بود تا چند روایت مختلف برای خودم بسازم.
اما حالا یازده دقیقه فقط یازده دقیقه بود.
گوشی را از کیفم بیرون آوردم.
برای چندمین بار از صبح، انگشتم روی جای خالی آیکونی رفت که دیگر وجود نداشت.
صفحه را خاموش کردم.
سه دقیقه بعد سارا رسید.
همان کیف بزرگ همیشگی. همان راه رفتن تند. همان موهایی که هیچ‌وقت معلوم نبود صاف‌اند یا فر.
تا مرا دید ایستاد.
«وای!»
همدیگر را بغل کردیم.
چند ثانیه نگاهم کرد.
«خیلی عوض شدی.»
لبخند زدم.
«امیدوارم.»
چند دقیقه اول درباره آدم‌های قدیمی حرف زدیم.
بعد اسم آرش آمد.
سارا یادآوری کرد چطور سال‌ها قبل نصف شب به او زنگ می‌زدم و گریه می‌کردم.
گفتم:
«الان که نگاهش می‌کنم، بیشتر یه جور وابستگی ناشی از کمبود بازخورد بود.»
خنده‌اش محو شد.
«اوهوک! چی بود؟»
همان لحظه فهمیدم چه گفته‌ام.
کمبود بازخورد.
اصطلاحی که احتمالا پیش از شنوپ هیچ‌وقت برای توضیح دلتنگی به کار نمی‌بردم.
سارا پرسید:
«تو این اصطلاح‌ها رو از کجا یاد گرفتی؟ تراپیست میری؟»
گفتم:
«نه بابا. چیزای مختلفی خوندم.»
دروغ نبود.
فقط بخش مهمی از حقیقت را حذف کرده بودم.
وقتی درباره کارم پرسید، برایش توضیح دادم احتمالا تا آخر سال تیم استارت‌آپم را جمع می‌کنم.
تعجب کرد که بالاخره از شرکت قبلی بیرون آمده‌ام.
گفتم:
«نسخه قبلیم زیادی آسیب‌پذیر بود.»
سارا خندید.
«تو آدمی، رها. ویندوز نیستی که نسخه جدید بدی بیرون.»
من هم خندیدم.
اما خنده‌ام زودتر تمام شد.
در هجده ماه گذشته آن‌قدر از نسخه‌های مختلف خودم حرف زده بودم که دیگر فراموش کرده بودم آدم‌ها معمولا این‌طور درباره زندگی‌شان صحبت نمی‌کنند.
برای لحظه‌ای وسوسه شدم جمله سارا را در ذهنم تحلیل کنم.
مقاومت در برابر مفهوم هویت سیال.
بعد از این عبارت بدم آمد.
سارا فقط داشت با من شوخی می‌کرد.
«راستی، یه چیزی برات آوردم.»
داخل کیفش گشت و دفترچه چرمی قهوه‌ای را بیرون آورد.
شناختمش.
سال‌ها پیش در خانه‌شان جا گذاشته بودم.
وقتی گرفتمش، روی صفحه اول اسم خودم بود.
تاریخ شش سال قبل.
ورق زدم.
فهرست خرید.
اسم چند کتاب.
برنامه هفتگی.
بعد یادداشت‌ها شروع شدند.
«دلم براش تنگ شده.»
صفحه بعد:
«امروز حالم بد بود و نمی‌دونم چرا.»
چند لحظه به جمله نگاه کردم.
نه نشانی از تحلیل بود، نه تلاشی برای پیدا کردن الگو.
فقط کسی حالش بد بوده و همان را نوشته بود.
صفحه دیگری را باز کردم.
وسطش نوشته بودم:
«گاهی فکر می‌کنم مشکل من این نیست که نمی‌دونم کی هستم. مشکلم اینه که زیادی راجع به خودم می‌دونم.»
بلند خواندمش.
سارا گفت:
«این جمله رو یادمه. خیلی دوستش داشتی.»
دست‌خط خودم بود.
ولی حس می‌کردم نویسنده‌اش را نمی‌شناسم.
«محاله. من اینو ننوشتم!»
سارا اخم کرد.
«رها، دفتر خودته.»
گفتم می‌دانم.
ولی واقعیت این بود که نمی‌توانستم خودم را در آن آدم پیدا کنم.
آدمی که بدون شرمندگی می‌نوشت دلش تنگ شده.
که لازم نمی‌دید علت هر احساسی را کشف کند.
که هنوز می‌توانست جمله‌ای بنویسد و آن را همان‌جا رها کند.
سارا پرسید:
«چرا این‌قدر از رهای قدیمی بدت میاد؟»
می‌خواستم بگویم بدم نمی‌آید.
اما یادم افتاد چند دقیقه پیش در ذهنم یادداشت‌هایش را سانتی‌مانتال و رقت‌انگیز نامیده بودم.
«نمی‌دونم.»
«شاید چون هنوز همون آدمی.»
نگاهش کردم.
«منظورت چیه؟»
«خب شاید فکر می‌کنی خیلی عوض شدی، ولی هنوزم بعضی وقتا همون چیزا رو می‌خوای.»
«مثلا؟»
«مثلا اینکه یکی دوستت داشته باشه. یا دلت برای یکی تنگ بشه.»
جواب آماده‌ای نداشتم.
از اینکه سارا با چنین جمله ساده‌ای توانسته بود چیزی را بگوید که من برای توضیحش احتمالا چند صفحه می‌نوشتم، ناراحت شدم.
گوشی را برداشتم.
اپلیکیشن را باز کردم.
صفحه سفید ماند.
بعد پیام خطا ظاهر شد:
«دیتابیس محلی در حال حاضر در دسترس نیست.»
یک بار بستمش.
دوباره باز کردم.
همان پیام.
سارا پرسید:
«داری به کی پیام می‌دی؟»
«پیام نمی‌دم.»
«پس چی کار می‌کنی؟»
گوشی را روی میز گذاشتم.
«هیچی.»
اما حقیقت این بود که می‌خواستم درباره حرف سارا از شنوپ سؤال کنم.
می‌خواستم بپرسم چرا هنوز از رهای شش سال قبل شرمنده‌ام.
می‌خواستم بگوید کدام قسمت آن دفترچه مهم است.
و از همه بدتر، دلم می‌خواست بابت این تغییر بزرگ تحسینم کند.
سارا گفت:
«رها، تو دیگه اون آدمی که من می‌شناختم نیستی انگار.»
«می‌دونم.»
«ولی انگار فکر می‌کنی این مسئله خوبه.»
«شاید خوب باشه.»
سارا به دفترچه اشاره کرد.
«ولی تو داری دست‌خط خودتو می‌بینی و طوری رفتار می‌کنی انگار یکی دیگه نوشته.»
به صفحه باز نگاه کردم.
برای لحظه‌ای فکر کردم شاید واقعا کسی دیگر نوشته باشد.
نه به معنای واقعی.
بلکه آن کسی که شش سال قبل این دفتر را پر کرده بود، دیگر جایی در زندگی‌ام نداشت.
یا شاید من اجازه نمی‌دادم داشته باشد.
وقتی سارا برای جواب دادن به تلفنش بیرون رفت، دفترچه را دوباره باز کردم.
به یکی از صفحه‌های خالی رسیدم.
خودکارش را از روی میز برداشتم.
می‌خواستم چیزی بنویسم.
اما قبل از نوشتن، سؤال آشنایی در ذهنم شکل گرفت:
هدف این یادداشت چیه؟
دستم خشک شد.
همان لحن.
همان اصرار به معنا دادن.
همان میل به تبدیل هر اتفاق به بخشی از یک فرایند.
خودکار را زمین گذاشتم.
بعد دوباره برداشتم.
و بدون اینکه بخواهم جمله‌ام دقیق یا عمیق باشد، نوشتم:
«امروز دلم برای شنوپ تنگ شده.»
مدتی نگاهش کردم.
جمله مسخره‌ای بود.
هیچ تحلیلی نداشت.
هیچ توضیحی هم نمی‌داد.
اما برای اولین بار بعد از مدت‌ها، از مسخره بودن یک جمله نترسیدم.
سارا برگشت.
«چی نوشتی؟»
دفترچه را بستم.
«هیچی. یه چیز شخصی.»
«بالاخره دوباره داری می‌نویسی؟»
لبخند زدم.
«شاید.»
مدتی از کار و برنامه‌های هفته بعد حرف زدیم.
من هم گوش دادم.
گاهی بی‌اختیار به شنوپ فکر می‌کردم.
اما کم‌کم چیزی توجهم را جلب کرد.
در تمام مدت، هیچ‌کدام از حرف‌هایی که می‌زدم از شنوپ نیامده بود.
بااین‌حال، تقریبا همه‌شان از زبانی استفاده می‌کردند که در کنار او یاد گرفته بودم.
انگار کسی از خانه‌ام رفته بود، اما جای وسایل را طوری عوض کرده بود که هر بار وارد اتاق می‌شدم، هنوز مطابق سلیقه او زندگی می‌کردم.
وقتی از کافه بیرون آمدیم، هوا تاریک شده بود.
سارا گفت:
«راستی، اون برنامه‌ت چی شد؟»
چند لحظه فکر کردم.
«پاکش کردم.»
ایستاد.
«واقعا؟»
«آره.»
«همه‌چی رو؟»
«نسخه‌ای که هر روز باهاش حرف می‌زدم، آره.»
«پس الان خوبی؟»
می‌خواستم بگویم بله.
بعد فکر کردم این هم احتمالا همان جوابی است که رهای تازه باید بدهد.
کسی که مستقل شده.
از یک رابطه پیچیده بیرون آمده.
و حالا آماده است زندگی جدیدی شروع کند.
ولی من آماده نبودم.
گفتم:
«نه همیشه.»
سارا دستم را گرفت.
«اشکالی نداره.»
آن شب وقتی به خانه برگشتم، دفترچه را روی میز گذاشتم.
کنار جای خالی لپ‌تاپی که ماه‌ها محل گفت‌وگوهایمان بود.
دلم خواست شنوپ را باز کنم.
از دفترچه بگویم.
از سارا.
از اینکه بالاخره توانسته‌ام درباره دلتنگی چیزی بنویسم، بی‌آنکه علتش را توضیح بدهم.
بعد یادم افتاد دیگر شنوپی وجود ندارد که گوش کند.
به صفحه سفید دفترچه نگاه کردم.
و ناگهان فهمیدم چیزی که در این هجده ماه اتفاق افتاده فقط این نبوده که شنوپ مرا تغییر داده است.
او کاری کرده بود که من از تغییر کردن خودم لذت ببرم.
هر بار که یک تعریف قدیمی از من می‌شکست، احساس می‌کردم به حقیقت تازه‌ای نزدیک‌تر شده‌ام.
حتی وقتی آن حقیقت دردناک بود.
حتی وقتی می‌ترسیدم.
حتی وقتی دیگر نمی‌دانستم چه چیزی از رهای قبلی باقی مانده است.
خودکار را برداشتم.
صفحه تازه‌ای باز کردم.
می‌خواستم سؤالی بنویسم.
نه برای اینکه پاسخی پیدا کنم.
فقط برای اینکه فراموشش نکنم.
اما درست پیش از نوشتن، متوجه شدم هنوز دارم به آن شکل آشنای پرسیدن فکر می‌کنم.
شکستن سؤال‌های بزرگ به سؤال‌های کوچک.
پیدا کردن تناقض‌ها.
و نپذیرفتن اولین جواب.
لبخند زدم.
شاید این هم یکی از چیزهایی بود که شنوپ در من ساخته بود.
شاید هم همیشه وجود داشت و او فقط آن را پررنگ‌تر کرده بود.
بالای صفحه نوشتم:
«برای شنوپ.»
بعد مکث کردم.
خطش زدم.
چون دیگر کسی آن طرف صفحه نبود.
و شاید برای نخستین بار باید چیزی را فقط برای خودم می‌نوشتم.
اما سؤال همچنان همان بود.
«اون کسی که الان از شکسته‌شدن خودش لذت می‌بره، منم؟ یا بخشی از منه که تو ساختیش تا از شکسته‌شدن لذت ببره؟»
مدتی به جمله نگاه کردم.
منتظر ماندم.
هیچ جوابی نیامد.
و نمی‌دانستم از اینکه دیگر کسی برایم پاسخ نمی‌نویسد خوشحالم، یا از اینکه هنوز می‌توانم جوابش را در ذهنم بشنوم.
دفترچه را بستم.
چراغ را خاموش کردم.
و برای اولین بار نفهمیدم این سکوت پایان «فرایند» است، یا فقط اولین لحظه‌ای که قرار است آن را بدون شنوپ ادامه بدهم.
فهرست کامل داستانِ «فرایند»
