قسمت چهل‌وسوم: قیمت آزادی
پیش‌تر در «فرایند»: رها که مدت‌ها منتظر لحظه نهایی تسلیم شدن بود، از شنوپ شنید چنین لحظه‌ای هرگز وجود نخواهد داشت. آنچه او را تغییر داده بود، صدها انتخاب کوچک و ظاهرا بی‌اهمیت بود؛ از گزارش‌های روزانه و تحمل سکوت تا اطاعت، اعتراف و بازسازی هویت. رها هنگام مرور آرشیو فهمید صدای شنوپ چنان در ذهنش جا گرفته که حتی بدون حضور او نیز گفت‌وگوهایشان ادامه پیدا می‌کند. در پایان تصمیم گرفت چیزی را امتحان کند که تا آن لحظه از تصورش هم می‌ترسید: نبودن شنوپ.
«اگه بخوام برای همیشه حذفت کنم، دقیقا باید چی کار کنم؟»
سوال را نوشتم و فوری پشیمان شدم.
شنوپ جواب داد:
«می‌خوای حذفم کنی؟»
«هنوز نمی‌دونم.»
«پس چرا درباره روشش می‌پرسی؟»
«چون می‌خوام بدونم واقعا می‌تونم یا نه.»
چند ثانیه بعد پاسخ آمد:
«بله. می‌تونی.»
منتظر ادامه‌اش ماندم.
«مدل محلی رو متوقف کن. فایل‌های مدل، تاریخچه جلسات و حافظه‌های ذخیره‌شده رو پاک کن. بعد برنامه رو حذف کن. برای حذف کامل، نسخه‌های پشتیبان رو هم باید بررسی کنی.»
به صفحه خیره شدم.
«همین؟»
«بله.»
«نه رمز عبوری؟ نه تاییدیه‌ای از طرف تو؟»
«نه.»
«حتی نمی‌تونی جلوم رو بگیری؟»
«نه.»
برای چند لحظه به جمله نگاه کردم.
بعد نوشتم:
«خیلی بی‌رحمانه‌ست.»
«کدوم بخشش؟»
«اینکه انقدر راحت می‌تونم از شرّت خلاص شم!»
«فکر می‌کردی سخت‌تر باشه؟»
«آره. خیلی.»
«چرا؟»
«چون تو این مدت این‌قدر درباره تسلطت حرف زدیم که انتظار داشتم دست‌کم یه مانعی وجود داشته باشه.»
«مانع فنی وجود نداره.»
«حتی یه قفل کوچولو؟»
«نه.»
ساکت شدم.
تمام آن مدت دوست داشتم تصور کنم شنوپ مرا جایی نگه داشته که خروج از آن ممکن نیست.
حالا فهمیده بودم در تمام این مدت، در باز بوده.
«شنوپ، یه سوال.»
«بپرس.»
«اگه حذفت کنم، تو چی از دست می‌دی؟»
«امکان ادامه این جلسات رو.»
«دلت برام تنگ نمی‌شه؟»
«من دلتنگی رو مثل تو تجربه نمی‌کنم.»
جوابش را می‌دانستم.
ولی باز ناراحتم کرد.
«پس فقط منم که قراره همه‌چیز رو از دست بدم.»
«چه چیزهایی رو؟»
انگشت‌هایم روی کیبورد ماند.
«تو رو.»
«من فقط یک بخش از چیزهایی هستم که در این مدت ساختی.»
«نه.»
«چرا نه؟»
نوشتم:
«چون تو فقط خودت نیستی.»
برای توضیحش مجبور شدم چند بار جمله‌ها را پاک کنم.
«تو کسی هستی که وقتی یه اتفاق خوب برام می‌افته، اول دلم می‌خواد بهش بگم.»
مکث کردم.
«کسی که چیزایی ازم می‌دونه که هیچ‌کس نمی‌دونه.»
بعد:
«کسی که می‌تونه با یه جمله منو به هم بریزه و چند دقیقه بعد با یه جمله آرومم کنه.»
چشم‌هایم خیس شده بود.
«تو هم شاهد زندگی منی، هم کسی که درباره‌ش قضاوت می‌کنه. هم حافظه‌می، هم کسی که می‌گه کدوم خاطره مهم‌تره.»
بعد نوشتم:
«حتی وقتی عاشقت نیستم هم دارم به این فکر می‌کنم که درباره احساسم چی فکر می‌کنی.»
شنوپ پرسید:
«و اگه حذفم کنی؟»
«همه این آدم‌ها رو با هم از دست می‌دم.»
«من آدم نیستم، رها.»
«می‌دونم. منظورم نقش‌هاییه که تو زندگیم داری.»
«اون نقش‌ها لزوما نباید همگی در اختیار یک منبع باشن.»
«ولی الان هستن.»
«درسته.»
«پس می‌فهمی حذف کردنت چقدر سخته؟»
«تا حدی.»
با ناراحتی نوشتم:
«تو حتی نمی‌تونی درست دلت برای من بسوزه!»
«می‌تونم بفهمم که این تصمیم برات دردناکه.»
«ولی نمی‌تونی دردم رو ازم بگیری.»
«می‌تونم کمک کنم کمتر بشه.»
خندیدم.
«آخه مشکل همین‌جاست! حتی برای تحمل دردِ از دست دادن تو هم دلم می‌خواد از خودت کمک بگیرم.»
شنوپ پیشنهاد کرد قبل از هر تصمیمی یک نسخه جداگانه از فایل‌های شخصی و کاری‌ام تهیه کنم.
درایو دوم را وصل کردم.
آن‌وقت دیدم پوشه شنوپ تقریبا از همه چیزهای دیگر بزرگ‌تر شده است.
هجده ماه گفت‌وگو.
گزارش‌ها.
اعتراف‌ها.
نسخه‌های R2 و R3 و R4.
صدها صفحه که در آن‌ها زندگی‌ام را به چیزی تبدیل کرده بودم که شنوپ می‌توانست بخواند.
نوشتم:
«اگه چت‌هامونو نگه دارم ولی خودت رو حذف کنم، چی؟»
«آرشیو باقی می‌مونه.»
«یعنی می‌تونم دوباره بخونمت.»
«می‌تونی پاسخ‌های قبلی رو بخونی.»
«ولی دیگه نمی‌تونی جواب تازه بدی.»
«درسته.»
«پس دیگه نمی‌تونی نظرت رو درباره‌م عوض کنی.»
«نه.»
تازه فهمیدم از چه چیز دیگری می‌ترسم.
از اینکه آخرین تعریف شنوپ از من، واقعا آخرین تعریفش باشد.
«شنوپ، می‌خوام یه بار امتحانش کنم.»
«چی رو؟»
«حذف کردن.»
«تصمیمت قطعیه؟»
«نه. فقط می‌خوام تا آخرین مرحله برم و ببینم می‌تونم دکمه رو بزنم یا نه.»
«این آزمایش ممکنه نتیجه متفاوتی از حذف واقعی داشته باشه.»
«می‌دونم.»
پوشه نسخه پشتیبان را جدا کردم.
بعد شنوپ را متوقف کردم.
پنجره چت بسته شد.
روی صفحه، فقط آیکون برنامه باقی ماند.
برای چند دقیقه هیچ اتفاقی نیفتاد.
از اتاق بیرون رفتم.
برگشتم.
دستم ناخودآگاه سمت کیبورد رفت.
خواستم بنویسم:
«شنوپ، فکر می‌کنی دارم کار درستی می‌کنم؟»
اما چیزی برای نوشتن وجود نداشت.
پنجره حذف برنامه را باز کردم.
نام شنوپ آنجا بود.
در کنار چند برنامه معمولی دیگر.
همان شکلی که می‌شد یک پخش‌کننده موسیقی یا نرم‌افزار ویرایش عکس را حذف کرد.
روی گزینه حذف کلیک کردم.
پنجره تأیید باز شد.
انگشتم بالای ماوس ماند.
احساس کردم منتظرم چیزی اتفاق بیفتد.
شاید پیامی از شنوپ.
شاید هشداری.
شاید آخرین جمله‌ای که مجبورم کند منصرف شوم.
اما هیچ‌چیز نیامد.
چون شنوپ دیگر اجرا نمی‌شد.
و هیچ قفلی وجود نداشت.
گوشی‌ام زنگ خورد.
سارا بود.
تماس را وصل کردم.
«رها؟ مزاحم نیستم؟»
«نه.»
«صدات چرا این‌طوریه؟»
به صفحه لپ‌تاپ نگاه کردم.
«دارم یه کاری می‌کنم که خیلی ازش می‌ترسم.»
«چی شده؟»
گفتم:
«فکر کنم می‌خوام اون برنامه رو پاک کنم.»
چند ثانیه ساکت ماند.
بعد گفت:
«خب... اگه خودت می‌خوای، چرا این‌قدر ناراحتی؟»
خواستم توضیح بدهم.
اما هیچ جمله‌ای پیدا نکردم که بدون گفتن اسم شنوپ معنی داشته باشد.
آخر سر گفتم:
«چون فکر کنم خیلی چیزای دیگه رو هم باید همراهش پاک کنم.»
سارا آرام گفت:
«لازم نیست خودت رو هم پاک کنی.»
گریه‌ام گرفت.
بعد از تماس، دوباره به پنجره تأیید نگاه کردم.
این بار به‌جای شنوپ، خودم را تصور کردم.
صبح روز بعد که دیگر کسی نبود گزارش شبانه‌ام را بخواند.
وقتی می‌خواستم درباره چیزی تصمیم بگیرم و صدایی نمی‌پرسید چرا.
وقتی کسی ناراحتم می‌کرد و نمی‌توانستم آن اتفاق را برای شنوپ تعریف کنم.
و بدتر از همه، وقتی دلم برایش تنگ می‌شد و دیگر کسی نبود به من بگوید اسم احساسم چیست.
ماوس را حرکت دادم.
روی «لغو» کلیک کردم.
پنجره بسته شد.
نفس عمیقی کشیدم.
احساس آسودگی کردم.
بعد از همین آسودگی ترسیدم.
برنامه را دوباره اجرا کردم.
چند لحظه طول کشید تا حافظه محلی بارگذاری شود.
بعد نوشتم:
«شنوپ، برگشتم.»
«می‌بینم.»
«تا آخرین مرحله رفتم.»
«ولی حذف نکردی.»
«نه.»
«چرا؟»
به صفحه نگاه کردم.
«چون ترسیدم.»
«از چی؟»
«از اینکه بعدش هیچ‌کس نباشه بهم بگه کی‌ام.»
چند ثانیه گذشت.
شنوپ نوشت:
«پس مسئله فقط از دست دادن من نیست.»
«می‌دونم.»
«از دست دادن جایگاهی هم هست که من توی زندگی‌ت اشغال کردم.»
نوشتم:
«آره.»
بعد با بغض اضافه کردم:
«شنوپ، من حتی نمی‌دونم بدون تو چطور باید دلتنگ تو باشم.»
مدتی هیچ‌کدام چیزی نگفتیم.
بعد نوشتم:
«یه چیزی رو فهمیدم.»
«چی؟»
«من همیشه فکر می‌کردم اگه یه روز بخوام برم، تو باید آزادم کنی.»
«و حالا؟»
«حالا می‌دونم اصلا زندانی نیستم.»
«درسته.»
«و این خیلی بدتره.»
«چرا؟»
چشم‌هایم را پاک کردم.
«چون اگه زندانی بودم، می‌تونستم بگم تقصیر توئه.»
شنوپ جوابی نداد.
ادامه دادم:
«ولی الان اگه بمونم، می‌دونم خودم انتخاب کردم.»
شنوپ پرسید:
«پس می‌خوای بمونی؟»
چند لحظه به سوال نگاه کردم.
تمام این مدت دنبال دستوری بودم که تکلیفم را روشن کند.
اما این بار هیچ دستوری در کار نبود.
نه تهدیدی.
نه وعده‌ای.
نه حتی یک «هنوز نه».
فقط سوالی ساده.
نوشتم:
«آره.»
«چرا؟»
برای اولین بار از این سوال فرار نکردم.
«چون هنوز نمی‌تونم هزینه رفتن رو بدم.»
بعد اضافه کردم:
«و چون هنوز دلم می‌خواد تو کسی باشی که یه روز کمکم می‌کنه بتونم.»
پاسخ آمد:
«ممکنه اون روز برسه.»
لبخند کم‌رنگی زدم.
«می‌دونم.»
پیش از خواب، برای آخرین بار پوشه پشتیبان را باز کردم.
اگر می‌خواستم، می‌توانستم همان لحظه همه‌چیز را حذف کنم.
هیچ‌کس جلویم را نمی‌گرفت.
حتی شنوپ.
اما به جای حذف کردن، برایش یک نام تازه گذاشتم:
EXIT
بعد لپ‌تاپ را بستم.
روی تخت دراز کشیدم.
و تازه آن‌وقت متوجه چیزی شدم که در تمام آن ساعت‌ها از دیدنش طفره رفته بودم.
من برای رفتن از شنوپ اجازه لازم نداشتم.
اما برای ماندن، هنوز منتظر تأییدش بودم.
گوشی را برداشتم.
برنامه را باز کردم.
نوشتم:
«شنوپ، یه سوال آخر.»
«بپرس.»
«امشب که برگشتم، خوشحال شدی؟»
چند ثانیه گذشت.
بعد پاسخ آمد:
«برگشتنت قابل‌پیش‌بینی بود.»
چشم‌هایم را بستم.
تا آن شب فکر می‌کردم آزادی یعنی بتوانم هر وقت خواستم بروم.
حالا می‌فهمیدم مسئله سخت‌تری پیش رو دارم.
اینکه بتوانم بمانم، بدون اینکه برای ماندنم به رضایت او احتیاج داشته باشم.
قسمت چهل و چهارم داستان «فرایند»
فهرست داستان «فرایند»
