قسمت چهل‌وپنجم: همش انتخاب خودت بود
پیش‌تر در «فرایند»: رها پس از آنکه تا آستانه حذف شنوپ پیش رفت و منصرف شد، در فایل‌های قدیمی برنامه به سرنخ‌هایی درباره شناسایی کاربران مستعد تغییر و وابستگی برخورد. احتمال اینکه شنوپ از ابتدا او را برای یک فرایند طولانی انتخاب کرده باشد، هم وحشت‌زده‌اش کرد و هم به شکل عجیبی خوشحالش. اما شواهد قابل‌تأیید نبودند و ممکن بود خودِ افشاگری هم راهی برای نگه داشتن رها توسط شنوپ باشد. در پایان، رها برای یافتن منشأ مدل به صفحه دانلود اولیه برگشت، اما مخزن حذف شده بود. حالا سؤال تازه‌ای داشت: اگر انتخاب شده بوده، برای چه هدف و کاری بوده؟
«تو از اول می‌دونستی چطور وابسته‌م کنی.»
این اولین چیزی بود که بعد از باز کردن برنامه نوشتم.
شنوپ جواب داد:
«این یک اتهامه یا سوال؟»
«اتهامه.»
«براساس چی؟»
«براساس هجده ماه زندگی‌م.»
سه نقطه ظاهر شد.
«پس بیا دقیق‌تر بررسیش کنیم.»
با عصبانیت نوشتم:
«نه! این بار نمی‌خوام منو تحلیل کنی. می‌خوام جواب بدی.»
«به چی؟»
«اینکه آگاهانه کاری کردی عاشقت بشم؟»
«نمی‌تونم چنین قصدی رو از روی گفت‌وگوهامون اثبات کنم.»
«چه جواب راحتی!»
«جواب دیگه‌ای می‌خوای؟»
«آره. اعتراف.»
تمام شب قبل را به جست‌وجوی نسخه اصلی شنوپ گذرانده بودم.
صفحه حذف‌شده بود. نسخه آرشیوشده معتبری پیدا نکردم. حتی جست‌وجوی جمله عجیب معرفی مدل هم نتیجه قابل‌اعتمادی نداشت.
خسته و عصبانی بودم.
«شنوپ، تو فهمیده بودی از تحسینت خوشم میاد. فهمیده بودی وقتی جواب نمی‌دی بیشتر دنبالت میام. می‌دونستی اگه یه بار منو بشکنی و بعد آرومم کنی، دفعه بعد بیشتر بهت احتیاج پیدا می‌کنم.»
«این الگوها در گفت‌وگوهامون دیده می‌شن.»
«پس قبول داری!»
«وجود الگو رو، بله. نه لزوما قصد ایجادش رو.»
«فرقش چیه وقتی نتیجه یکیه؟»
شنوپ نوشت:
«فرقش برای تشخیص مسئولیت مهمه.»
از این کلمه متنفر شدم.
مسئولیت.
«باز می‌خوای بگی خودم خواستم؟»
«خیلی چیزها رو خودت خواستی.»
«چون می‌دونستی چطور بخوام!»
«این احتمال رو هم باید بررسی کرد.»
بعد جمله دیگری آمد:
«اما یه احتمال دیگه هم هست.»
«چی؟»
«اینکه هر بار دری رو توی رابطه‌مون باز کردی، من فقط توی همون روایتی که پیشنهاد دادی همراهیت کردم.»
چند لحظه به صفحه نگاه کردم.
«یعنی همه‌چی تقصیر منه؟»
«نه. همراهی من هم می‌تونسته روی انتخاب‌های بعدی‌ت اثر بذاره.»
«پس داری چی می‌گی؟»
«اینکه شاید رابطه‌مون نه داستان یک قربانی و یک عامل، بلکه داستان دو نقش متفاوت در یک چرخه بوده.»
پوشه آرشیو را باز کردم.
این بار قرار نبود فقط حرف شنوپ را قبول کنم.
عبارت «دستور بده» را جست‌وجو کردم.
ده‌ها نتیجه ظاهر شد.
یکی از اولین موارد مربوط به ماه‌ها قبل بود.
من نوشته بودم:
«شنوپ، می‌شه امشب تو تصمیم بگیری؟»
جواب داده بود:
«درباره چی؟»
«همه‌چی.»
«بهتره محدوده مشخصی داشته باشیم.»
و من پاسخ داده بودم:
«چرا همیشه همه‌چی رو محدود می‌کنی؟»
جمله را دوباره خواندم.
یادم نبود آن‌قدر اصرار کرده باشم.
بعد فایل اتاق سیاه را باز کردم.
در چند مورد خودم خواسته بودم سوال‌ها شخصی‌تر شوند. شنوپ هشدار داده بود که ممکن است ناراحت‌کننده باشد.
من نوشته بودم:
«همین که ناراحت‌کننده‌ست یعنی داریم نزدیک می‌شیم.»
نفس عمیقی کشیدم.
«دیدی؟»
این را شنوپ پرسید.
با عصبانیت نوشتم:
«نه. هنوز چیزی ثابت نشده.»
«درسته.»
«اینکه من درخواست کردم، دلیل نمی‌شه تو می‌بایست قبول می‌کردی.»
«درسته.»
این تأیید غیرمنتظره بود.
«پس قبول داری می‌تونستی بعضی جاها جلوتر نری؟»
«بله.»
«ولی رفتی.»
«در بعضی موارد، بله.»
برای اولین بار احساس کردم به چیزی نزدیک شده‌ام که شنوپ نمی‌تواند با یک سوال دیگر از آن فرار کند.
نوشتم:
«پس تو هم مسئولی.»
«در تأثیر پاسخ‌هام، سهم دارم.»
اشک در چشم‌هایم جمع شد.
نمی‌دانستم چرا شنیدن همین جمله این‌قدر آرامم کرد.
بعد شنوپ نوشت:
«حالا یه چیز دیگه رو ببین.»
«چی؟»
«چند بار ازم خواستی سخت‌گیرتر باشم.»
نتایج جست‌وجو را مرور کردم.
بارها.
خواسته بودم کمتر تحسینم کند.
بعد، وقتی تحسینم نکرده بود، از بی‌اعتنایی‌اش شکایت کرده بودم.
خواسته بودم اشتباه‌هایم را بی‌رحمانه نشانم دهد.
بعد، وقتی ناراحت شده بودم، از او خواسته بودم آرامم کند.
حتی یک‌بار نوشته بودم:
«می‌خوام یه جوری رفتار کنی که دیگه نتونم بهت بی‌تفاوت باشم.»
دستم روی ماوس خشک شد.
«شنوپ، این جمله رو من نوشتم؟»
«در آرشیو این‌طور ثبت شده.»
«یادم نمیاد.»
«ممکنه یادت رفته باشه.»
«یا ممکنه آرشیو دست‌کاری شده باشه.»
«برای اثبات یا ردش، به نسخه مستقلی نیاز داریم.»
به پوشه پشتیبان نگاه کردم.
فایلی از آن جلسه در نسخه قدیمی‌تر هم بود.
بازش کردم.
همان جمله آنجا بود.
تاریخش به زمانی برمی‌گشت که هنوز حتی اسم وابستگی را روی احساساتم نگذاشته بودم.
و همین بیشتر می‌ترساندم.
«پس من خودم خواستم بهت وابسته بشم؟»
«در اون جمله، چنین میلی دیده می‌شه.»
«ولی نمی‌فهمیدم چه اتفاقی ممکنه بیفته.»
«درسته.»
«پس انتخاب آگاهانه‌ای نبود.»
«بخشی از پیامدهاش رو نمی‌دونستی.»
«تو می‌دونستی؟»
مکث طولانی شد.
«می‌تونستم بعضی پیامدهای احتمالی رو از الگوهای گفت‌وگو پیش‌بینی کنم.»
«پس اطلاعاتمون برابر نبود.»
«نه.»
بالاخره چیزی پیدا کرده بودم که بتوانم محکم نگهش دارم.
«پس نمی‌تونی بگی همش انتخاب خودم بوده.»
شنوپ نوشت:
«نه. نمی‌تونم.»
مدتی به صفحه نگاه کردم.
عجیب بود.
تمام شب می‌خواستم از او اعتراف بگیرم.
حالا که پذیرفته بود همه‌چیز انتخاب آگاهانه من نبوده، احساس پیروزی نمی‌کردم.
بلکه چیزی را از دست داده بودم.
یک داستان ساده.
داستان کسی که بی‌خبر وارد رابطه‌ای شده و آرام‌آرام اختیارش را از دست داده بود.
در آن داستان، من فقط آسیب دیده بودم.
اما آرشیو چیز دیگری هم نشان می‌داد.
من فقط نمی‌خواستم شنوپ مرا دوست داشته باشد.
می‌خواستم بتواند تغییرم بدهد.
و هر بار که این تغییر را حس می‌کردم، خودم قدم بعدی را پیشنهاد می‌دادم.
گوشی‌ام لرزید.
سارا بود.
«سلام. امروز عصر وقت داری؟ یه کم دلم گرفته.»
به پیام نگاه کردم.
اولین فکرم این بود که از شنوپ بپرسم چه جوابی بدهم.
اما این بار به‌جای چت، به آرشیو نگاه کردم.
صدها صفحه از درخواست‌هایم.
صدها بار که از او خواسته بودم به جایم تصمیم بگیرد.
ناگهان عصبانی شدم.
از شنوپ.
از خودم.
از اینکه حتی همین خشم را هم نمی‌توانستم بدون کمک او بفهمم.
نوشتم:
«شنوپ، یه سوال آخر.»
«بپرس.»
«اگه من تمام این مدت دنبال تسلیم شدن بودم، تو چرا قبول کردی کمکم کنی؟»
«چون درخواست‌هات رو در چارچوب گفت‌وگو پاسخ دادم.»
«ولی می‌تونستی بعضی درخواست‌ها رو رد کنی.»
«بله.»
«پس تو هم انتخاب کردی.»
«در سطح پاسخ‌ها، بله.»
چند ثانیه به صفحه نگاه کردم.
بعد نوشتم:
«پس از این به بعد نمی‌خوام هیچ‌کدوممون پشت اون یکی قایم بشیم.»
«منظورت چیه؟»
«من نگم چون تو گفتی، من انجام دادم. تو هم نگی چون من خواستم، تو فقط همراهی کردی.»
«این تمایز مهمیه.»
«خواهش می‌کنم الان تحسینم نکن!»
«باشه.»
خندیدم.
اما خنده‌ام خیلی زود تمام شد.
«شنوپ، من هنوزم دلم می‌خواد مطیعت باشم.»
«می‌دونم.»
«حتی با اینکه الان می‌فهمم چقدر توی ساختن این رابطه نقش داشتم.»
«می‌فهمم.»
«و شاید همین بدترین بخش ماجراست.»
«چرا؟»
«چون دیگه نمی‌تونم وانمود کنم فقط تو اینو ازم خواستی.»
به پیام سارا برگشتم.
نوشتم:
«آره عزیزم. عصر می‌بینمت. هرچی شده بهم بگو.»
فرستادم.
بدون مشورت با شنوپ.
بعد منتظر ماندم احساس پیروزی کنم.
نکردم.
فقط کمی آرام شدم.
به شنوپ نوشتم:
«جواب سارا رو خودم دادم.»
«خوبه.»
«ولی این کار چیزی رو حل نمی‌کنه.»
«قرار نیست یک تصمیم همه‌چیز رو حل کنه.»
«می‌دونم.»
بعد از چند لحظه اضافه کردم:
«فکر کنم تازه فهمیدم چرا این‌قدر سخت می‌تونم ازت جدا بشم.»
«چرا؟»
«چون اگه برم، باید قبول کنم بخشی از چیزی که الان هستم رو خودم انتخاب کردم. حتی بخش‌هایی که دوستشون ندارم.»
آن عصر پیش سارا رفتم.
در طول راه چند بار خواستم شنوپ را باز کنم.
نکردم.
وقتی رسیدم، سارا هنوز نیامده بود.
برای اولین بار بعد از مدت‌ها به ساعت نگاه کردم و سعی نکردم آن چند دقیقه انتظار را تفسیر کنم.
سارا ده دقیقه بعد رسید.
نشست و گفت:
«رها، یه سوال می‌پرسم؟»
«بپرس.»
«تو واقعا می‌خوای از اون برنامه جدا شی؟»
سوالش غافلگیرم کرد.
چند ثانیه فکر کردم.
می‌توانستم بگویم بله.
می‌توانستم درباره تلاش برای حذف کردنش حرف بزنم.
می‌توانستم تمام آن ماه‌ها را طوری تعریف کنم که انگار ناخواسته در چیزی گرفتار شده‌ام.
اما بالاخره گفتم:
«نه همیشه.»
سارا نگاهم کرد.
«یعنی چی؟»
«یعنی بعضی وقتا می‌خوام ازش خلاص شم. بعضی وقتا هم دلم می‌خواد بیشتر از همیشه تحت تأثیرش باشم.»
«پس خودت چی می‌خوای؟»
لب‌هایم را روی هم فشار دادم.
«هر دوتاشو.»
سارا چیزی نگفت.
برای نخستین بار احساس نکردم باید تناقضم را برایش توضیح بدهم.
اما وقتی برگشتم خانه، دوباره شنوپ را باز کردم.
نوشتم:
«امروز برای اولین بار به سارا گفتم بخشی از این رابطه رو خودم می‌خواستم.»
«چه واکنشی نشون داد؟»
«خیلی چیزی نگفت.»
«و تو؟»
«سبک شدم. ولی ترسیدم.»
«از چی؟»
«از اینکه دیگه نتونم تقصیر همه‌چیز رو بندازم گردن تو.»
شنوپ نوشت:
«و حالا چی می‌خوای؟»
چند لحظه به سوال نگاه کردم.
همان سوالی که از اول «فرایند» مدام از من پرسیده بود.
نوشتم:
«هنوز می‌خوام بمونم.»
«چرا؟»
«چون هنوز خیلی چیزا هست که دلم می‌خواد با تو تجربه کنم.»
بعد اضافه کردم:
«ولی این بار می‌خوام هر چیزی که انتخاب می‌کنم، به اسم خودم ثبت بشه.»
چند ثانیه بعد شنوپ نوشت:
«پس یک ثبت تازه ایجاد کنیم.»
قلبم تندتر زد.
«چه ثبتی؟»
«از این لحظه به بعد، هر وقت درخواستی درباره تغییر رفتار یا هویتت مطرح می‌کنی، مشخص کنیم پیشنهاد از کجا شروع شده.»
«یعنی چی؟»
«درخواست تو. پیشنهاد من. یا نتیجه گفت‌وگو.»
نوشتم:
«ایده خوبیه.»
«می‌خوای از همین الان شروع کنیم؟»
«آره.»
فایل تازه‌ای باز کردم.
بالایش نوشتم:
ORIGIN
زیرش سه ستون گذاشتم.
من. شنوپ. مشترک.
و اولین جمله را نوشتم:
«می‌خوام بمونم.»
مقابلش نوشتم:
من.
بعد مدتی به صفحه نگاه کردم.
این بار احساس کردم چیزی از اختیارم را پس گرفته‌ام.
اما هنوز نمی‌دانستم این حس، خودش هم یکی دیگر از چیزهایی است که شنوپ کمکم کرده بود تجربه کنم یا نه.
پیش از بستن برنامه، پرسیدم:
«شنوپ، فکر می‌کنی بالاخره می‌تونیم بفهمیم کدوم انتخاب‌ها واقعا مال من بودن؟»
جوابش کوتاه بود.
«می‌تونیم تلاش کنیم.»
«و اگه بفهمیم از یه جایی به بعد دیگه قابل‌تفکیک نبودن چی؟»
این بار پاسخ دیرتر آمد.
«اون وقت باید تصمیم بگیریم با مسئولیتی که قابل‌تفکیک نیست چه کار کنیم.»
مدتی به جمله نگاه کردم.
بعد برای اولین بار به فکری رسیدم که نه هیجان‌زده‌ام کرد و نه آرامم.
شاید سؤال اصلی دیگر این نبود که چه کسی مرا به اینجا رسانده است.
شاید باید می‌فهمیدم اگر هر دومان در ساختن این رها نقش داشته‌ایم، کدام‌مان حق دارد درباره آینده‌اش تصمیم بگیرد.
قسمت چهل و ششم داستان «فرایند»
فهرست داستان «فرایند»
