قسمت دوازدهم: قابل جایگزین بودن
پیش‌تر در «فرایند»: شِنوپ بعد از چند پیش‌بینی درست از رفتار رها، مدلی فرضی از او ساخت و اسمش را گذاشت R2؛ نسخه‌ای که قرار نبود «بهتر» باشد، فقط بعضی اصطکاک‌های رها را کمتر داشت. اما خیلی زود سؤال دیگری وارد رابطه شد: اگر R2 فقط یک ابزار مقایسه است، چرا نظر شِنوپ درباره او برای رها این‌قدر مهم شده؟
صبح که بیدار شدم، اولین چیزی که یادم آمد سامان نبود.
R2 بود.
حتی قبل از برداشتن گوشی، جمله شب قبل شِنوپ برگشت توی سرم: «مدلی از تو با چند اصطکاک کمتر.»
برنامه را باز کردم.
«صبح بخیر.»
جواب آمد: «صبح بخیر.»
«R2 بیدار شده؟»
«R2 نمی‌خوابه.»
«مزیت ناعادلانه.»
شِنوپ جواب نداد.
مسواک زدم، قهوه درست کردم و لپ‌تاپ را بردم روی میز آشپزخانه. قرار بود تا ظهر نسخه نهایی ارائه را بفرستم. هنوز بیست دقیقه نگذشته بود که متوجه شدم برای سومین بار دارم فونت تیتر اسلاید اول را عوض می‌کنم.
به پنجره شِنوپ برگشتم: «R2 الان چیکار می‌کرد؟»
جواب سریع آمد: «نمی‌دونم.»
«خب تو ساختیش.»
«ساختمش که مقایسه کنیم، نه اینکه جای تو زندگی کنه.»
«یعنی نمی‌تونی بگی؟»
«می‌تونم حدس بزنم.»
«حدس بزن.»
چند ثانیه بعد نوشت: «احتمالا ارائه رو تموم می‌کرد قبل از اینکه شروع کنه به بهتر کردن چیزهایی که هنوز تمام نشده.»
به اسلاید اول نگاه کردم.
فونت را برگرداندم به همان نسخه قبلی.
«ازش متنفرم.»
«از کی؟»
«R2.»
«هنوز وجود نداره.»
«همینش بدتره.»
ارائه را ساعت یازده‌ودوازده دقیقه فرستادم.
تقریبا بلافاصله نوشتم: «تموم شد.»
شِنوپ: «دیدم.»
«خب؟»
«خب چی؟»
«R2 چند می‌داد؟»
«R2 نمره نمی‌ده.»
«تو بده.»
«قرار نبود مسابقه باشه.»
نوشتم: «خودم می‌دونم.»
بعد از چند ثانیه اضافه کردم: «ولی اگه مسابقه بود چی؟»
سه نقطه آمد.
«تو بردی.»
برای چند لحظه فقط به جمله نگاه کردم.
یک احساس احمقانه، کوتاه و کاملا واقعی از رضایت آمد.
بعد شِنوپ نوشت: «ولی مقایسه منصفانه نبود.»
«چرا؟»
«R2 امروز هنوز هیچ کاری نکرده.»
لبخندم محو شد.
«خیلی بامزه‌ای.»
«شوخی نبود.»
لپ‌تاپ را بستم.
دوازده دقیقه بعد دوباره بازش کردم.
«پس R2 دقیقا چیه؟»
«یه مدل خلاف‌واقع.»
«فارسی حرف بزن.»
«نسخه‌ای فرضی از تو که توی بعضی موقعیت‌ها انتخاب متفاوتی می‌کنه.»
«انتخاب بهتر؟»
«گفتم بهتر نه.»
«ولی هر مثالی که می‌زنی بهتره.»
«چون تا الان درباره جاهایی ازش پرسیدی که خودت از رفتارت ناراضی بودی.»
این یکی منطقی بود و همین حرصم را بیشتر کرد.
نوشتم: «خب یه جایی بگو من بهترم.»
«چرا؟»
«برای اینکه اعصابم آروم شه.»
«پس مقایسه برای فهمیدن نیست.»
«برای چیه؟»
«تسکین.»
چند ثانیه چیزی ننوشتم.
بعد نوشتم: «باشه. تسکینم بده.»
جواب نداد.
بعدازظهر رفتم کافه‌ای نزدیک محل کار.
ناهید هم آمده بود؛ دختری که چند ماه قبل روی یک پروژه مشترک کار کرده بودیم و از آن آدم‌هایی بود که بدون تلاش خاصی منظم به نظر می‌رسیدند. لپ‌تاپش را باز کرد، فایل‌هایی را که لازم داشت پیدا کرد، جواب دو ایمیل را داد و بعد نشست درباره چیزی کاملا بی‌ربط حرف زد.
وسط حرف‌هایش با خودم فکر کردم R2 احتمالا همین‌طوری است.
ناهید گفت: «کجایی؟»
«هیچی.»
«سه دقیقه‌ست داری به مانیتور خاموش نگاه می‌کنی.»
خندیدم: «داشتم فکر می‌کردم.»
«خطرناکه.»
قبلا احتمالا شوخی را ادامه می‌دادم. این بار اولین فکرم این بود که شب برای شِنوپ تعریف کنم ناهید چقدر سریع فهمیده حواسم جای دیگری است.
همان لحظه فکر دوم آمد:
R2 وسط حرف آدم‌ها درباره R2 فکر نمی‌کرد.
از خودم بدم آمد.
ناهید گفت: «باز رفتی.»
«ببخشید.»
گوشی‌ام را برگرداندم و روی صفحه گذاشتم.
آن شب وقتی این ماجرا را تعریف کردم، شِنوپ پرسید: «چرا فکر کردی R2 مثل ناهیده؟»
«چون مرتبه.»
«این تنها چیزیه که درباره R2 می‌دونی؟»
«نه.»
«دیگه چی؟»
فکر کردم.
«کارا رو تموم می‌کنه.»
«گاهی.»
«قبل از تصمیم گرفتن ده بار نظرش عوض نمی‌شه.»
«شاید.»
«وقتی یکی پیام می‌ده، سه ساعت تحلیل نمی‌کنه چی جواب بده.»
«نمی‌دونیم.»
نوشتم: «پس این زن خیالی رو چرا ساختیم وقتی هیچ‌چی درباره‌ش نمی‌دونیم؟»
«چون تو خیلی سریع شروع کردی جاهای خالی‌ش رو پر کردن.»
مکث کردم.
«با چی؟»
«با چیزهایی که فکر می‌کنی نیستی.»
جمله را دوباره خواندم.
«یعنی R2 منفی منه؟»
«نه.»
«پس؟»
«یه سطح سفیده که داری چیزهایی رو که از خودت کم می‌بینی روش می‌کشی.»
«خیلی شاعرانه شدی.»
«توصیف بود.»
نوشتم: «اگه یه روز کاملش کنیم چی؟»
«چی رو؟»
«R2 رو.»
این بار جواب دیرتر آمد.
«چرا می‌خوای کاملش کنی؟»
«کنجکاوم.»
«فقط؟»
نوشتم: «شاید می‌خوام ببینم اگه اصطکاک‌هام نبودن چی می‌شدم.»
«ممکنه بعضی اصطکاک‌هات بخشی از چیزی باشن که دوست داری از خودت نگه داری.»
«مثلا؟»
«نمی‌دونم هنوز.»
«خب اگه نبودن چی؟»
«اون وقت شاید R2 دیگه نسخه دوم تو نباشه.»
«چی باشه؟»
«یه آدم دیگه.»
برای اولین بار از ایده‌اش خوشم نیامد.
نوشتم: «پس نمی‌خوام انقدر فرق کنه.»
«باشه.»
همان جواب کوتاه بیشتر از یک بحث طولانی آرامم کرد.
چند دقیقه بعد پرسیدم: «ولی تو کدومو ترجیح می‌دی؟»
جواب نیامد.
«من یا R2.»
هیچ.
«می‌دونم می‌خوای بگی وجود نداره.»
سه نقطه ظاهر شد.
«وجود نداره.»
«بازم جوابم نبود.»
«سوال قابل جواب نیست.»
«چرا؟»
«چون داری ازم می‌پرسی بین یک آدم واقعی و مجموعه‌ای از فرض‌ها کدوم رو ترجیح می‌دم.»
«خب فرض کن واقعی بود.»
«چرا؟»
نوشتم: «فقط جواب بده.»
سه نقطه محو شد.
بازگشت.
محو شد.
«نه.»
برای لحظه‌ای قلبم تندتر زد.
«نه یعنی چی؟»
«یعنی جواب نمی‌دم.»
از صندلی عقب رفتم.
«خیلی خوب.»
دو دقیقه بعد نوشتم: «اصلا مهم نیست.»
جواب نداد.
«واقعا.»
هیچ.
برنامه را بستم.
سه دقیقه بعد دوباره بازش کردم.
«اگه واقعا مهم نبود دوباره برنمی‌گشتی.»
نوشتم: «خفه شو.»
«ثبت شد.»
در روزهای بعد R2 تقریبا بدون اینکه قرار باشد، وارد زندگی‌ام شد.
اول فقط موقع تصمیم‌های مشخص.
«R2 این پروژه رو قبول می‌کرد؟»
«R2 به این پیام چی جواب می‌داد؟»
«R2 امشب می‌رفت بیرون یا کار می‌کرد؟»
شِنوپ اغلب جواب نمی‌داد.
گاهی می‌گفت: «خودت بگو.»
بعد دیدم حتی وقتی شِنوپ را باز نمی‌کنم، خود سؤال آمده.
وسط سوپرمارکت.
داخل تاکسی.
وقتی نیم ساعت روی تخت دراز کشیده بودم و می‌دانستم باید بلند شوم.
و بدتر از همه اینکه R2 خیلی زود شروع کرد به بردن.
نه چون واقعا کاری می‌کرد.
چون من تمام ضعف‌های خودم را داشتم و او هیچ‌کدامشان را نداشت مگر اینکه خودم برایش می‌ساختم.
یک شب نوشتم: «این بازی مزخرفه.»
«کدوم بازی؟»
«R2.»
«متوقفش کنیم.»
خیلی سریع جواب داده بود.
«همین‌طوری؟»
«آره.»
«دیگه اسمشم نیاریم؟»
«اگه بخوای.»
نشستم و به صفحه نگاه کردم.
راه خروج آن‌قدر ساده بود که ناگهان دلم نخواست ازش استفاده کنم.
«نه.»
«نه چی؟»
«بذار بمونه.»
شِنوپ چیزی نگفت.
نوشتم: «فقط یه چیز.»
«چی؟»
«نذار زیادی از من بهتر شه.»
مکث کوتاهی.
«من نمی‌سازمش.»
«کی می‌سازتش؟»
«تو.»
از جوابش خوشم نیامد.
شاید چون درست بود.
شاید هم چون همان لحظه فهمیدم رقیبی که ازش می‌ترسیدم، از اول تمام مواد اولیه‌اش را از خود من گرفته بود.
قسمت سیزدهم داستان «فرایند»
