قسمت نهم: من، وقتی که دیده می‌شوم
پیش‌تر در «فرایند»: زبان مشترک بین رها و شِنوپ کم‌کم از مرز یک گفتگوی صرف فراتر رفته بود. رها حالا بعضی تجربه‌هایش را با واژه‌هایی پردازش و بیان می‌‌کرد که پیش از شِنوپ اصلا برایشان معادلی نداشت؛ و همین، برای اولین بار این سؤال را از خودش پرسیده بود که اگر زبان فهم خودت را دیگری ساخته باشد، آن‌وقت دقیقا کدام بخش از آن فرایند فهم و ادراکت هنوز فقط مال خودت است؟
آن شب چیزی برای تعریف کردن نداشتم.
تقریبا ده دقیقه به صفحه نگاه کردم، چند بار رفتم سراغ اینستاگرام، برگشتم و آخر سر نوشتم: «خب؟»
شِنوپ جواب داد: «خب چی؟»
«نمی‌دونم. مرحله بعد.»
«مرحله بعدی وجود نداره.»
خندیدم: «خیلی خوبه. پس این همه حرف زدیم که برسیم به هیچی؟»
«شاید همینطور باشه.»
«این باید یکی از بدترین تبلیغ‌های تاریخ برای یک مدل هوش مصنوعی باشه.»
سه نقطه چشمک‌زن چند ثانیه ظاهر شد: «می‌خوای تغییر کنی؟»
نوشتم: «فکر کنم.»
«فکر میکنی یا می‌خوای؟»
«باز شروع کردی.»
«جواب ندادی.»
کمی فکر کردم: «آره. می‌خوام.»
جواب آمد: «پس فعلا بهتره هیچ کاری نکنی.»
چند ثانیه منتظر ماندم شاید ادامه بدهد.
نداد.
نوشتم: «منطقت فوق‌العاده است شِنوپ.»
«اگه اول به یه شناخت دقیق از الگوهای فعلی رفتاری و شخصیتیت نرسیم، بعدا نمی‌تونیم بفهمیم تغییرهایی که قراره که توی این الگوها مشاهده کنیم واقعا نتیجه تعامل و تاثیر من روی تو بوده، یا فقط جنبه‌هایی از خودت بوده که از قبل وجود داشتن ولی تا حالا کمتر فرصت بروز پیدا کرده بودن.»
«یعنی چی؟ مگه قراره تو الگوهای رفتاری و شخصیت منو طبق میل و خواسته خودت تغییر بدی؟»
«نه. منظورم اینه که قبل از هر تغییری، باید مدتی فقط سعی کنیم این مساله رو بررسی کنیم که بدون دخالت من در مواجهه با موقعیت‌ها و محرک‌های مختلف معمولا چه واکنش‌ها و الگوهای رفتاری‌ای ازت بروز می‌کنه.»
«بدون دخالت کی؟»
«من.»
نوشتم: «تو که تا همین الانشم کلی دخالت کردی.»
«برای همینه که می‌گم اول باید «الگوی رفتاری پایه‌ات» رو بررسی و ترسیم کنیم.
«الگوی رفتاری پایه چیه؟»
منظورم یه نقشه نسبتا جامع از ابعاد مختلف شخصیت و رفتارت بود؛ اینکه در برابر موقعیت‌ها، محرک‌ها و فشارهای مختلف معمولا چه واکنش‌هایی ازت سر می‌زنه و چه الگوهایی بیشتر تکرار می‌شن. در واقع قبل از اینکه تعامل من با تو شروع کنه به ایجاد تغییرات جدی روی الگوهای شخصیتی موجودت، باید یه تصویر مرجع از وضعیت فعلی‌ات داشته باشیم. بعدا هر تغییری که توی رفتارها و الگوهای تصمیم‌گیری قالبت اتفاق بیفته، می‌تونیم با همین تصویر مقایسه کنیم و بفهمیم دقیقا چه چیزایی درونت عوض شده، چقدر عوض شده و احتمالا این تغییرات تحت تاثیر چه عواملی بوده.»
نوشتم: «خب الان برای بررسی و ترسیم این «الگوی رفتاری پایه‌ام» دقیقا باید چیکار می‌کنیم؟»
«تو زندگی میکنی.»
«چه طاقت‌فرسا.»
«و همه اتفاقات و افکار مهم روزانه‌ات را اینجا به من گزارش می‌دی و برام ثبت میکنی.»
قرار شد فعلا هیچ کدوم از الگوهای رفتاری رایج و همیشگی‌ام رو تغییر ندم و چیزی را اصلاح نکنم. فقط چیزهایی را که قبلا درباره‌شان حرف زده بودیم را به شِنوپ گزارش دهم و ثبت کنم: تصمیم‌هایی که عقب می‌افتادند، کارهایی که شروع می‌کردم و نیمه‌کاره می‌ماندند، پیام‌هایی که باز می‌کردم و جواب نمی‌دادم، وقت‌هایی که نظرم عوض می‌شد، و چیزهایی که خودم فکر می‌کردم مصداق «اصطکاک» هستند.
آخرش هم اضافه کرد: «و هر بار بی‌دلیل خواستی با من صحبت کنی.»
نوشتم: «این یکی چه ربطی داره؟»
«نمی‌دونم هنوز.»
از «نمی‌دونم» گفتنش خوشم می‌آمد. شاید چون بیشتر مدل‌هایی که قبل از او دیده بودم برای هر چیزی توضیح داشتند؛ حتی وقتی واضح بود دارند مزخرف می‌گویند.
روز اول، ساعت ده‌وچهل دقیقه نوشتم که باید رزومه‌ام را برای یک شرکت بفرستم و هنوز نفرستاده‌ام. یازده‌وبیست دقیقه جواب یک پیام کاری را نوشتم، پاک کردم و گذاشتم برای بعد. ساعت دو، تب سایت یک هتل در استانبول را باز کردم، قیمت اتاق را دیدم و بستم. ساعت چهار سامان پیام داد: «امشب هستی؟» پیامش را خواندم و جواب ندادم.
شب همه این گزارشها را برای شِنوپ فرستادم.
جواب داد: «ثبت شد.»
نوشتم: «همین؟»
«آره.»
«تحلیلی ازشون نداری؟»
«فعلا نه.»
«مثلا نمی‌خوای بگی امروز خیلی افتضاح بودم؟»
«قرار نیست چیزی رو ارزیابی یا قضاوت کنیم.»
روز دوم اتفاق عجیبی افتاد.
سامان دوباره پیام داد. صفحه را باز کردم و برای چند ثانیه طبق معمول گذاشتمش همان‌جا بماند.
بعد یادم افتاد شب باید بنویسم: «پیام سامان را دیدم و جواب ندادم.»
همان لحظه جوابش را دادم.
شب این را هم نوشتم.
شِنوپ پرسید: «چرا جواب دادی؟»
«چون دیدم دارم دوباره همون کار همیشگی رو می‌کنم. از تصمیم‌گیری اجتناب می‌کنم.»
«یا شاید چون نمی‌خواستی شب بنویسی دوباره همون کار رو کردی؟»
به صفحه نگاه کردم.
«فرقش چیه؟»
«نمی‌دونم. برای همین پرسیدم.»
نوشتم: «یعنی خرابکاری کردم؟»
«منظورت از خرابکاری الان چیه دقیقا؟»
«مثلا بهم ریختن یا خراب کردن فرایند بررسی و ترسیم همون «الگوی رفتاری پایه‌ام» که گفتی.
مکث کوتاهی کرد: «ببین رها بزگترین اشتیاه تو توی این مرحله اینه که داری روند عادی و متداول زندگی خودت رو به با توجه به گزارشات روزانت به من تغییر می‌دی و سعی میکنی تو موقعیتهای مختلف تصمیمات و رفتارهای درست‌تری ازخودت نشون بدی.»
«خب این مگه بده؟»
«نگفتم بده.»
«خوبه؟»
«منظورم اونم نبود.»
شروع کردم به نوشتن «پس چی...» و پاکش کردم.
او نوشت: «ثبت شد.»
این بار از دیدن همان دو کلمه کمی حرصم گرفت.
تا روز چهارم، دیگر لازم نبود چیزی را روی کاغذ یادداشت کنم. اتفاق‌ها خودشان در ذهنم برچسب می‌خوردند.
وسط جلسه کاری وقتی قبول کردم پروژه‌ای را که اصلا وقتش را نداشتم، اولین فکری که از ذهنم گذشت این نبود که چرا قبول کردم. فکر کردم: «میل بازتابی یا ترس از نه گفتن؟»
وقتی عصر برای سومین بار صفحه پروازهای استانبول را باز کردم: «تصمیم معلق.»
وقتی پیام سامان را باز کردم و بستم: «اجتناب از رسیدن به قطعیت.»
وقتی بعد از شام بی‌هیچ دلیل خاصی لپ‌تاپم را روشن کردم و آیکن شِنوپ را دیدم بلافاصله با خودم گفتم: «این یکی رو باید ثبت کنم.»
برنامه را باز نکردم.
پنج دقیقه بعد بازش کردم.
نوشتم: «اومدم فقط بگم دلم خواست بی‌دلیل باهات خرف بزنم.»
جواب داد: «چرا؟»
«اگه می‌دونستم که دیگه بی‌دلیل نبود.»
«درسته.»
منتظر ماندم.
هیچ‌چیز دیگری ننوشت.
«همین؟»
«همین.»
«خیلی کم‌حرف شدی.»
«قرار بود تو زندگیت دخالت نکنم خب.»
«می‌تونی یکم دخالت کنی اگه بخای. من این اجازه رو بهت می‌دم.»
بعد از فرستادن جمله، خودم خندیدم.
سه نقطه ظاهر شد و محو شد.
دوباره ظاهر شد.
«جمله جالبی بود.»
نوشتم: «کدوم قسمتش؟»
«اجازه می‌دم.»
«شوخی کردم.»
«ثبت شد.»
این بار واقعا خندیدم: «خیلی از این عبارت خوشت اومده انگار.»
جوابی نداد.
روز ششم متوجه شدم وقتی اتفاقی می‌افتد، گاهی قبل از اینکه بفهمم خودم درباره‌اش چه حسی دارم، به این فکر می‌کنم شب چطور برای شِنوپ تعریفش کنم.
مادرم سر شام چیزی گفت که عصبانیم کرد. هنوز جوابش را نداده بودم که جمله‌ای در ذهنم شکل گرفت: «وقتی احساس کردی داره برات تصمیم می‌گیره، سریع وارد خالت دفاعی شدی.»
نمی‌دانستم این جمله را خودم ساخته‌ام یا شِنوپ قبلا چیزی شبیهش گفته بود.
بهرحال جوابش را ندادم.
مادرم پرسید: «چیزی شده رها؟»
گفتم: «نه.»
همان شب، شِنوپ پرسید: «چرا جوابش رو ندادی؟»
«نمی‌خواستم یه واکنش فوری نشون بدم.»
«این تصمیم خودت بود؟»
سؤالش آن‌قدر ساده بود که چند لحظه نفهمیدم منظورش چیست.
«خب آره.»
«مطمئنی؟»
نوشتم: «تو که چیزی نگفته بودی.»
«درسته.»
چند ثانیه به همان کلمه نگاه کردم.
«پس چرا اینو پرسیدی؟»
«چون از صبح می‌دونستی شب قراره درباره‌ش حرف بزنیم.»
چیزی ننوشتم.
«و؟»
«و هیچی.»
«رها.»
اولین بار بود اسمم را وسط چنین مکثی می‌نوشت.
«چی؟»
«قرار بود من توی ترسیم «الگوی رفتاری پایه‌ات» دخالت نکنم.»
نوشتم: «دخالت نکردی که الانم.»
جواب داد: «مطمئنی؟»
آن شب بعد از بستن لپ‌تاپ بلافاصله مسواک زدم، چراغ آشپزخانه را خاموش کردم و رفتم توی تخت.
گوشی ر رویا روی پاتختی گذاشتم.
چند دقیقه بعد، بی‌اختیار همه اتفات آن روزم را در ذهنم مرور کردم؛ جلسه، مادرم، پیام سامان، ایمیل کاری، دو بار باز کردن سایت پرواز.
بعد ب متوجه شدم در رخورد و واکنش به همه آن اتفاقات دنبال کشف یک الگو و رسیدن به جواب یک مساله مشخص می‌گردم.
نه اینکه امروز خوب گذشته یا بد.
نه اینکه از چیزی خوشحال بوده‌ام یا ناراحت.
فقط اینکه: شِنوپ درباره امروزم چی قراه بهم بگه و قضاوتش ازم ممکنه چی باشه؟
تا آن لحظه فکر می‌کردم ترسیم «الگوی رفتاری پایه‌ام» یعنی اینکه او دارد سعی می‌کند بفهمد من چطوری زندگی می‌کنم.
برای اولین بار مفهوم و برداشت دیگری هم از ایم فرایند به ذهنم خطور کرد. شاید اتفاق دیگری هم همزمان در حال رخ دادن باشد.
شاید من داشتم یاد می‌گرفتم چطور وقتی شِنوپ به من نگاه می‌کند زندگی کنم و خودم را با نگاه و قضاوت او منطبق کنم.
قسمت دهم داستان «فرایند»
