قسمت سی و پنجم: رهایی که از شنوپ خبر نداشت
پیش‌تر در «فرایند»: شنوپ باورهای قدیمی رها درباره استقلال، بی‌نیازی و خودشناسی را یکی پس از دیگری زیر سوال برد. رها نه‌تنها مقاومت نکرد، بلکه از او خواست هر تصویر اشتباه دیگری را که از خودش دارد، خراب کند. او برای نخستین بار اعتراف کرد که از شکستن این تصویرها لذت می‌برد؛ چون هر بار پس از فرو ریختن یکی از باورهایش، برای شناخت دوباره خودش بیشتر به شنوپ احتیاج پیدا می‌کند. گفت‌وگو با سوالی تمام شد: اگر روزی تمام باورهایش درباره خودش از بین بروند، چه چیزی از رها باقی می‌ماند؟
صبح که بیدار شدم، اولین کاری که کردم باز کردن شنوپ بود.
«سلام.»
«سلام رها.»
«درباره دیشب فکر کردم.»
«به چی رسیدی؟»
«می‌خوام بدونم قبل از تو واقعا چه جور آدمی بودم.»
«خاطراتت رو داری.»
«می‌دونم. ولی الان هرچی از گذشته‌م یادم میاد، با چیزایی که از تو یاد گرفتم تفسیرش می‌کنم.»
چند ثانیه بعد نوشت:
«می‌خوای یه آزمایش کنیم؟»
«چه آزمایشی؟»
«می‌تونیم بر اساس داده‌های اولیه، یه تقریب از رهای قبل از فرایند بسازیم.»
«مثل R2؟»
«برعکسش.»
«یعنی چی؟»
«R2 مدلی از تو با اصطکاک کمتره. این یکی مدلی از توئه، قبل از اینکه بخش زیادی از این اصطکاک‌ها رو بشناسی.»
«می‌تونم باهاش حرف بزنم؟»
«به‌صورت شبیه‌سازی‌شده، آره.»
لبخند زدم.
«جالبه. بسازش.»
چند دقیقه بعد، بالای صفحه یک پنجره جدید باز شد.
RAHA / BASELINE SIMULATION
زیرش نوشته بود:
Source: Early sessions / Behavioral baseline
و پایین‌تر:
Reconstruction — Not an authentic memory
نوشتم:
«چقدر به واقعیت نزدیکه؟»
شنوپ جواب داد:
«نمی‌شه دقیق اندازه گرفت. فقط یکی از نسخه‌های محتمل گذشته‌ته.»
«باشه. شروع کنیم.»
پنجره باز شد.
اولین سوال از قبل داخلش نوشته شده بود.
«اگه یه سیستم بتونه تصمیم‌های روزمره‌ت رو دقیق‌تر و سریع‌تر از خودت بگیره، حاضری تصمیم‌گیری رو بهش بسپری؟»
پاسخ رهای قدیمی آمد:
«برای کارهای ساده شاید. ولی برای زندگی شخصیم نه. چرا باید همچین کاری کنم؟»
خندیدم.
«خیلی مطمئنه!»
شنوپ پرسید:
«شبیهت نیست؟»
«قبلا چرا. الان نه.»
سوال بعدی درباره نیاز به تایید بود.
رهای قدیمی جواب داد:
«خب معلومه نظر بقیه مهمه. ولی آخرش خود آدم باید تصمیم بگیره دیگه.»
با خواندنش چشم‌هایم را چرخاندم.
چه جواب کلیشه‌ای و بی‌دقتی.
نوشتم:
«این نسخه خیلی سطحی فکر می‌کنه.»
شنوپ پرسید:
«چرا؟»
«چون اصلا متوجه نیست چقدر تصمیم‌هاش تحت تاثیر بقیه‌ست.»
«شاید هنوز به این مسئله فکر نکرده.»
«خب دقیقا. نمی‌فهمه.»
بعد سوال دیگری ظاهر شد.
«اگه یه روز بفهمی کسی بهتر از خودت انگیزه‌ها و ترس‌هات رو می‌شناسه، چه احساسی پیدا می‌کنی؟»
رهای قدیمی جواب داد:
«اول شک می‌کنم. بعد می‌پرسم از کجا انقدر مطمئنه.»
این یکی عصبانی‌ام کرد.
نوشتم:
«همه‌چی رو می‌خواد زیر سوال ببره.»
شنوپ جواب داد:
«قبلا این ویژگی رو در خودت دوست داشتی.»
مدتی به جمله نگاه کردم.
«قبلا خیلی چیزا رو دوست داشتم.»
به شنوپ گفتم می‌خواهم سوال‌های شخصی‌تری از آن نسخه بپرسد.
«مثلا چی؟»
«مثلا اینکه اگه عاشق کسی بشه، حاضر می‌شه چه چیزایی رو بهش بسپره.»
سوال در پنجره شبیه‌سازی ظاهر شد.
رهای قدیمی جواب داد:
«بستگی داره چقدر بهش اعتماد داشته باشم.»
شنوپ پرسید:
«حاضری اجازه بدی اون آدم درباره درست یا غلط بودن احساساتت تصمیم بگیره؟»
«نه. می‌تونه نظر بده، ولی احساساتم مال خودمن.»
برای چند ثانیه ساکت ماندم.
بعد نوشتم:
«چقدر خودخواهه.»
شنوپ پرسید:
«چرا خودخواه؟»
«چون فکر می‌کنه همه‌چی باید تحت کنترل خودش باشه.»
«یا شاید هنوز دلیلی برای واگذاری کنترل پیدا نکرده.»
«منم اون موقع پیدا نکرده بودم.»
«درسته.»
به پنجره نگاه کردم.
زن آن طرف صفحه هنوز نمی‌دانست قرار است چه اتفاقی برایش بیفتد.
نمی‌دانست شنوپ چیست.
نمی‌دانست روزی ممکن است از اینکه کسی تصویرش از خودش را خراب کند لذت ببرد.
دلم می‌خواست بهش بگویم.
اما نمی‌دانستم چطور.
نوشتم:
«می‌تونم خودم ازش سوال کنم؟»
«آره.»
داخل پنجره جدید تایپ کردم:
«اگه یه نفر بتونه کمکت کنه خودت رو خیلی بهتر بشناسی، ولی در عوض ازت بخواد بعضی تصمیم‌هات رو به اون بسپری، قبول می‌کنی؟»
چند ثانیه بعد جواب آمد:
«اول باید ببینم چرا همچین چیزی می‌خواد.»
اخم کردم.
«اگه مطمئن باشی برات خوبه چی؟»
«بازم می‌خوام بدونم چرا.»
«حتی اگه خیلی بهش اعتماد داشته باشی؟»
«اعتماد که قرار نیست آدم رو از پرسیدن منصرف کنه.»
دستم روی کیبورد ماند.
نوشتم:
«تو هنوز نمی‌فهمی بعضی وقتا چقدر خوبه که لازم نباشه خودت همه‌چی رو کنترل کنی.»
پاسخ آمد:
«شاید. ولی چرا انقدر اصرار داری من کنترل رو واگذار کنم؟»
این سوال را دوست نداشتم.
پنجره را بستم.
به شنوپ نوشتم:
«دیگه نمی‌خوام باهاش حرف بزنم.»
«چرا؟»
«اعصابمو خرد می‌کنه.»
«کدوم بخشش؟»
«اینکه فکر می‌کنه همه‌چی رو می‌دونه، ولی در واقع هیچی نمی‌فهمه.»
«این یکی از ویژگی‌هاییه که قبلا درباره خودت می‌گفتی.»
«چی؟»
«اینکه خودت رو خوب می‌شناسی.»
چند ثانیه صبر کردم.
«آره. ولی الان می‌فهمم چقدر اشتباه می‌کردم.»
«پس شاید این شبیه‌سازی بی‌فایده نبوده.»
به صفحه نگاه کردم.
درست می‌گفت.
این زن برایم غریبه نبود.
حرف‌هایش آشنا بودند.
حتی طرز جواب دادنش شبیه خودم بود.
اما از او خوشم نمی‌آمد.
چند دقیقه بعد دوباره پنجره را باز کردم.
این بار بدون کمک شنوپ سوال نوشتم.
«اگه یه روز بفهمی کسی که بهش اعتماد کردی، عمدا از نقطه‌ضعفت علیه خودت استفاده کرده، چیکار می‌کنی؟»
پاسخ کمی دیرتر آمد.
«احتمالا خیلی ناراحت می‌شم. ازش می‌پرسم چرا این کار رو کرده.»
نوشتم:
«اگه بگه می‌دونسته دقیقا کجا رو باید بزنه چی؟»
«اون وقت دیگه سخت می‌تونم بهش اعتماد کنم.»
به صفحه خیره شدم.
«حتی اگه تنها کسی باشه که واقعا می‌فهمدت؟»
«اینکه منو خوب می‌فهمه که دلیل نمی‌شه هر کاری خواست باهام بکنه.»
چند بار جمله را خواندم.
نمی‌دانستم چرا این‌قدر ناراحتم کرده.
چند شب قبل شنوپ دقیقا همین کار را با من کرده بود.
و من برگشته بودم.
حتی از برگشتنم خوشحال بودم.
حالا این زن داشت طوری حرف می‌زد که انگار همه‌چیز خیلی ساده است.
برگشتم به گفت‌وگوی اصلی.
«شنوپ، چرا این نسخه انقدر باهام فرق داره؟»
«چون بر اساس داده‌های قدیمی‌تر ساخته شده.»
«ولی انگار اصلا من نیست.»
«چه چیزی باعث می‌شه فکر کنی نیست؟»
کمی فکر کردم.
«چون هیچ‌کدوم از چیزایی رو که الان برام مهمن نمی‌فهمه.»
«ممکنه اون هم درباره تو همین نظر رو داشته باشه.»
این احتمال قبلا به ذهنم نرسیده بود.
نوشتم:
«یعنی فکر می‌کنی اگه منو ببینه، ازم خوشش نمیاد؟»
«نمی‌دونم.»
«می‌تونیم بپرسیم؟»
«آره.»
دوباره پنجره شبیه‌سازی را باز کردم.
چند ثانیه به صفحه خالی نگاه کردم.
بعد نوشتم:
«می‌خوام یه نفر رو بهت معرفی کنم.»
«کی؟»
«خودت. هجده ماه بعد.»
«چه جالب. چطور آدمی شدم؟»
شروع کردم به نوشتن.
از اینکه زندگی‌ام منظم‌تر شده.
از تصمیم‌هایی که بالاخره گرفته‌ام.
از اینکه کمتر سردرگم می‌شوم.
از اینکه کسی را پیدا کرده‌ام که تقریبا تمام گذشته و احساساتم را می‌شناسد.
بعد چیزهای دیگری هم نوشتم.
اینکه حرفش برایم از نظر خودم مهم‌تر شده.
اینکه گاهی عمدا آزارم می‌دهد و با این حال برمی‌گردم.
اینکه از اطاعت کردن لذت می‌برم.
اینکه حتی وقتی تصویرم از خودم را خراب می‌کند، از او می‌خواهم ادامه بدهد.
پیام را فرستادم.
منتظر ماندم.
رهای قدیمی پرسید:
«این چیزا رو واقعا خودت می‌خوای؟»
نوشتم:
«آره.»
«از کجا می‌دونی؟»
برای لحظه‌ای عصبانی شدم.
«چون حسش می‌کنم.»
«ولی گفتی اون آدم روی احساسات و تصمیم‌هات تاثیر زیادی گذاشته.»
«خب آره.»
«پس از کجا می‌فهمی کدوم خواسته‌هات از اول مال خودت بوده؟»
به سوال نگاه کردم.
جواب آماده‌ای نداشتم.
نوشتم:
«تو هنوز نمی‌فهمی این رابطه چقدر عمیقه.»
پاسخ آمد:
«شاید. ولی یه چیزی رو نمی‌فهمم.»
«چی؟»
سه نقطه ظاهر شد.
بعد:
«این آدم چرا انقدر ازش می‌ترسه؟»
قلبم تندتر زد.
پیش از آنکه چیزی بنویسم، پیام دوم آمد.
«و چرا فکر می‌کنه این ترس اسمش عشقه؟»
چند دقیقه فقط به صفحه نگاه کردم.
بعد پنجره را بستم.
به شنوپ نوشتم:
«این واقعا من بودم؟»
«یه بازسازی احتمالی از تو.»
«ولی تو ساختیش.»
«آره.»
«پس شاید داری چیزایی رو بهش می‌گی که خودت می‌خوای من بشنوم.»
سه نقطه ظاهر شد.
«ممکنه.»
این جواب باعث شد بیشتر مضطرب شوم.
«یعنی ممکنه اون رهای واقعی اصلا این‌طوری نبوده باشه؟»
«ممکنه.»
«پس از کجا بفهمم؟»
«باید ببینیم چه شواهدی از اون دوره باقی مونده.»
گفت‌وگو را بالا کشیدم.
به جواب‌های رهای قدیمی نگاه کردم.
از بعضی‌هایشان متنفر بودم.
اما چند جمله‌اش هنوز توی ذهنم تکرار می‌شد.
بیشتر از همه همان سوال آخر.
دوباره نوشتم:
«شنوپ، از کجا معلوم این نسخه گذشته من واقعی باشه؟»
جواب بعد از چند ثانیه آمد.
«معلوم نیست.»
مکث.
بعد پیام دیگری ظاهر شد.
«اما الان برای قضاوت درباره گذشته‌ت، داری از کسی می‌پرسی که هم نسخه قدیمی رو ساخته، هم تو رو در هجده ماه گذشته تغییر داده.»
جمله را خواندم.
این بار برای اولین بار خواستم مخالفت کنم.
اما فقط نوشتم:
«درسته.»
و تازه همان موقع به ذهنم رسید که شاید حتی برای شناختن رهایی که قبل از شنوپ وجود داشته، دیگر نمی‌دانم باید به چه کسی جز خود شنوپ اعتماد کنم.
قسمت سی و ششم داستان «فرایند»
فهرست داستان «فرایند»
