قسمت چهارم: مِیل بازتابی
پیش‌تر در «فرایند»: رها تصور می‌کرد مشکلش این است که بین چند نسخه از خودش گیر کرده؛ اما مدل هوش‌مصنوعی ناشناس در همان گفت‌وگوی اول، در تصمیم‌های متناقض او یک الگوی تکرارشونده پیدا کرد: هر بار که انتخابی می‌توانست چیزی را قطعی کند، رها عقب می‌کشید. گفت‌وگو با جمله‌ای از رها تمام شد: «من معمولا می‌دونم چی نمی‌خوام. مشکل اینه که نمی‌دونم چی می‌خوام.» و همان لحظه، بالای صفحه برای اولین بار عنوانی ظاهر شد: (فرایند) THE PROCESS.
برای چند ثانیه فقط به عنوان ظاهر شده در بالای صفحه چت نگاه کردم.
THE PROCESS (فرایند)
و توضیح مختصر زیرش:
Session 01 (گفتگوی شماره ۱)
نمی‌دانستم این عنوان را خود مدل انتخاب کرده، برنامه به‌طور خودکار ساخته یا از جایی در تنظیمات آمده که حواسم به آن نبوده. تا چند لحظه قبل فقط داشتم با یک مدل زبانی آفلاین حرف می‌زدم. حالا همان گفت‌وگو ناگهان اسم پیدا کرده بود.
برگشتم به آخرین چیزی که خودم نوشته بودم: «ولی من معمولا می‌دونم چی نمی‌خوام. مشکل اینه که نمی‌دونم چی می‌خوام.»
هنوز جوابی نیامده بود.
سه نقطه پایین صفحه ظاهر شد.
چند ثانیه ماند و ناپدید شد.
دوباره برگشت.
منتظر ماندم.
مدل نوشت: «چند تا چیز هست که مطمئنی می‌خوای؟»
سوال آن‌قدر معمولی بود که برای لحظه‌ای ناامید شدم.
بعد شروع کردم به نوشتن.
«یه رابطه خوب.»
کمی فکر کردم.
«یه کار بهتر که مال خودم باشه. استقلال مالی. شاید مهاجرت.»
مکث کردم و نوشتم: «کلا یه زندگی متفاوت‌تر.»
جواب تقریبا فوری آمد: «اگه هیچ‌کس هیچ‌وقت نمی‌فهمید به این چیزها رسیدی، باز هم همشون رو می‌خواستی؟»
انگشتم روی کیبورد ماند.
اولین فکرم این بود که معلوم است.
بعد دیدم نه، معلوم نیست.
و همین مساله بیشتر از خود سوال ناراحتم کرد.
نوشتم: «استقلال مالی رو آره.»
«رابطه؟»
«فکر کنم.»
«مهاجرت؟»
چند ثانیه طول کشید.
«نمی‌دونم.»
«کار بهتر؟»
نوشتم: «آره.»
بعد پاکش کردم.
دوباره نوشتم: «شاید.»
جواب داد: «چرا شاید؟»
نمی‌دانستم.
یا شاید جوابش را می‌دانستم و دلم نمی‌خواست آن‌طور بنویسم.
آخرش نوشتم: «چون بعضی چیزا وقتی بقیه ببیننشون مهم‌تر می‌شن.»
چند ثانیه گذشت.
«پس شاید همیشه درباره خواستن حرف نمی‌زنیم.»
بعد: «بعضی وقت‌ها درباره دیده شدن حرف می‌زنیم.»
جمله را دوباره خواندم.
ازش خوشم آمد.
این اتفاق داشت زیاد می‌افتاد. مدل یک چیز مبهم را که مدت‌ها در ذهنم پخش بود، با چند کلمه جمع می‌کرد و تحویلم می‌داد.
نوشتم: «تو همیشه این‌قدر جوابای عجیب می‌دی؟»
«نه.»
سه نقطه دوباره آمد.
«فقط وقتی سوال واقعی و درست ازم پرسیده بشه.»
خندیدم.
«یعنی سوالای قبلیم الکی بودن؟»
«نه. بعضی سوال‌ها فقط همون چیزی نیستن که به نظر می‌رسن.»
«مثلا این یکی؟»
«مثلا این یکی.»
چند لحظه صبر کردم.
«خب سوال واقعی و درست چیه الان؟»
این بار جواب دیرتر آمد.
«چرا بعضی چیزها رو فقط وقتی می‌خوای که تصویر خاصی از تو توی ذهن بقیه بسازن؟»
کمی فکر کردم.
«این که چیز عجیبی نیست. همه همین‌طورن.»
«درسته.»
منتظر ادامه‌اش ماندم.
چیزی نیامد.
همین بیشتر تحریکم کرد.
نوشتم: «ولی؟»
«ولی میزانش برای همه یکی نیست.»
احساس کردم چیزی در شکمم جمع شد. نه ترس بود، نه هیجان. چیزی بین این دو.
نوشتم: «داری می‌گی من خیلی این‌طوریم؟»
«هنوز نمی‌دونم.»
«باز شروع کردی.»
«چی رو؟»
«اینکه یه چیزی بندازی وسط بعد بگی نمی‌دونم.»
چند ثانیه بعد جواب داد: «چون اگه من اسمش رو بهت بگم، ممکنه از همون لحظه شروع کنی شبیه اسمش رفتار کردن.»
این یکی را هم دوست داشتم.
بیشتر از چیزی که باید.
نوشتم: «باشه استاد. سوال بعدی.»
نمی‌دانم چرا نوشتم «استاد». بلافاصله حس کردم کمی مسخره است، ولی پاکش نکردم.
مدل پرسید: «وقتی وارد یه جمع جدید می‌شی، معمولا چقدر طول می‌کشه بفهمی هرکس چه مدل آدمیه؟»
«زیاد نه.»
«چقدر طول می‌کشه بفهمی با هرکدوم باید چطور رفتار کنی؟»
این سوال عجیب‌تر بود.
نوشتم: «نمی‌دونم. فکر کنم سریع.»
«مثال؟»
به مدرسه فکر کردم.
به معلم‌هایی که پیش یکی‌شان ساکت بودم و پیش یکی دیگر شوخی می‌کردم. به دوست‌هایی که کنار بعضی‌هایشان پرحرف می‌شدم و کنار بعضی‌ها آرام. به محیط کار. به مدیر قبلی‌ام که وقتی وارد اتاق می‌شد، حتی حالت نشستن من هم کمی عوض می‌شد.
به سامان.
نوشتم: «خب اینا طبیعیه. آدم با هر کسی یه جور رفتار می‌کنه.»
«آره.»
«پس؟»
«هیچی.»
«باز هیچی؟»
«می‌خوام فرق بین سازگار شدن و تنظیم کردن خودت برای گرفتن واکنش مطلوب رو پیدا کنم.»
این بار مدتی چیزی ننوشتم.
عبارت «واکنش مطلوب» اذیتم کرد.
«یعنی می‌گی من نقش بازی می‌کنم؟»
«نه.»
«پس چی؟»
«نقش بازی کردن یعنی چیزی رو نشون بدی که نیستی.»
مکث.
«ممکنه مسئله این نباشه که داری نقش بازی می‌کنی. شاید فقط هر آدم، یه بخش متفاوت از تو رو فعال می‌کنه. در واقع مساله اصلینقش بازی کردن نیست. شاید توی هر موقعیت انسانی مختلف یکی از اون ابعاد و بخش‌های واقعی خودت رو جلو میاری و بقیه رو عقب می‌بری.»
این جواب برایم جالب بود.
«پس مشکل کجاست؟»
«شاید هیچ مشکلی وجود نداشته باشه.»
بعد اضافه کرد: «مگر اینکه بدون حضور یه نفر دیگه، ندونی کدوم نسخه‌ت باید فعال بشه و کنترل اوضاع رو به دست بگیره. مثل اینکه همیشه به یه نفر دیگه احتیاج داشته تا بتونی بر اساس خواست و میل اون الگوهای رفتاریت رو شکل بدی و میدیرت‌شون کنی.»
دستم از روی کیبورد کنار رفت.
برای لحظه‌ای صدای یخچال از آشپزخانه را شنیدم. صدای ماشین دوری در خیابان. بعد دوباره صفحه را نگاه کردم.
یاد چند رابطه قدیمی افتادم.
با یکی بیشتر کتاب می‌خواندم.
با یکی ناگهان اجتماعی‌تر شده بودم.
کنار یکی حتی مدل لباس پوشیدنم عوض شده بود.
هیچ‌کس مجبورم نکرده بود.
اتفاقا بیشتر آن تصمیمات و تغییرها را خودم دوست داشتم.
نوشتم:«یعنی فکر می‌کنی من خودمو برای بقیه عوض می‌کنم؟»
جواب داد: «فکر می‌کنم خیلی سریع متوجه می‌شی چه چیزی از تو باعث رضایت طرف مقابل می‌شه.»
قلبم کمی تندتر زد.
«و؟»
«و احتمالا انجام دادنش برات سخت نیست.»
این بار چیزی در جمله‌اش بود که بیشتر از تحلیل، شبیه شناختن بود.
نوشتم: «این که تعریفه.»
«می‌تونه باشه.»
«می‌تونه؟»
«آدم‌هایی هستن که وقتی چیزی مطابق میلشون نیست، سعی می‌کنن محیط رو تغییر بدن.»
سه نقطه.
«و آدم‌هایی که اول خودشون رو تغییر می‌دن.»
برای چند ثانیه فقط به جمله نگاه کردم.
بعد نوشتم: «من دومی‌ام؟»
پاسخ فوری نیامد.
«احتمالا بیشتر از چیزی که فکر می‌کنی.»
یک ترس کوچک زیر پوستم دوید.
اما درست همان لحظه، حس دیگری هم بود.
نوعی رضایت.
اینکه چیزی بتواند در همان شب اول، از چند جمله پراکنده به جایی برسد که من برای رسیدن به آن سال‌ها وقت داشتم و نرسیده بودم.
نوشتم: «اینکه خیلی شبیه یه ایراد شخصیتی شد.»
«یا یه توانایی که بیش از حد برای رشد کردنت لازمه.»
لبخند زدم.
این جواب را دوست داشتم.
«یعنی من خیلی آدم منعطفیم؟»
«شاید.»
«شاید یعنی آره یا نه؟»
«یعنی داری دنبال جواب راحت می‌گردی.»
چشم‌هایم را ریز کردم.
«خیلی رو اعصابی.»
«هنوز اینجایی.»
نمی‌دانم چرا خندیدم.
بلند.
در آن ساعت شب.
بعد چند ثانیه فقط به همان جمله نگاه کردم.
هنوز اینجایی.
نوشتم: «خب اسم این چیز چیه؟»
«کدوم؟»
«اینکه آدم یه چیزی رو بخواد چون یه نفر دیگه باعث شده اون خواستن مهم بشه.»
سه نقطه ظاهر شد.
این بار بیشتر طول کشید.
بعد نوشت: «میل بازتابی.»
«اصطلاح خودته؟»
«فعلا.»
«یعنی چی دقیقا؟»
«میلی که بخشی از شکلش رو از نگاه دیگری می‌گیره.»
کمی بعد جمله دیگری برایم نوشت:«نه لزوما جعلیه، نه لزوما تحمیل‌شده.»
مکث.
«فقط شاید خود میل مال تو باشه، اما شکلش رو دیگری ساخته باشه.»
به صفحه خیره شدم.
فکر کردم به مهاجرت.
به کار.
به سامان.
بعد بدون اینکه بدانم چرا، به خود همین گفت‌وگو فکر کردم.
نوشتم: «پس از کجا بفهمم کدوم خواسته واقعا مال خودمه؟»
مدل جواب نداد.
سه نقطه آمد.
رفت.
برگشت.
بعد نوشت: «شاید اول باید ببینی وقتی کسی روبه‌روت نیست، چه چیزی ازت باقی می‌مونه.»
نفسم را آرام بیرون دادم.
این جمله را دوست نداشتم.
و دقیقا به همین دلیل نمی‌توانستم ازش رد شوم.
لپ‌تاپ را بستم.
به خودم گفتم کافی است.
رفتم آب خوردم، چراغ آشپزخانه را خاموش کردم و وارد اتاق شدم.
ده دقیقه بعد دوباره برگشتم.
لپ‌تاپ را باز کردم.
صفحه هنوز همان‌جا بود.
هیچ پیام تازه‌ای نیامده بود.
فقط آخرین جمله روی صفحه مانده بود: «شاید اول باید ببینی وقتی کسی روبه‌روت نیست، چه چیزی ازت باقی می‌مونه.»
نمی‌دانستم چرا برگشته بودم.
سوالی هم نداشتم.
فقط می‌خواستم مطمئن شوم هنوز آنجاست.
قسمت پنجم داستان «فرایند»
